Nazlican Nûjin Yildiz

 

ENQERE - Sebahat Tuncel bal kişand ser konferansa “Em bi hev re li ser pêşerojê diaxivin” û got: "Me xwest em li ser pêşerojeke çawa dixwazin biaxivin. Konferans xalek destpêkê bû ku armanc dike têkoşînên jinan ên cûda bike yek."

 

Konferansa "Em bi hev re li ser pêşerojê diaxivin" ku dê gelek mijaran ji têkoşîna jinan ji bo azadî û wekheviyê bigire dest heya lêgerîna çareseriyên demokratîk û aştiyê nîqaş bike, li Enqereyê hat lidarxistin. Konferans li ser banga 80 jinên di nav de rojnameger, nivîskar, aktivîst, akademîsyen û siyasetmedar hene hat lidarxistin. Konferans 2 rojan berdewam kir. 

 

Aktîvîsta Tevgera Jinên Azad (TJA) Sebahat Tuncel, ji ajansa me re axivî û bal kişand ser girîngiya konferansê.

 

Sebahat Tuncel, diyar kir ku jin dixwazin werin cem hev û li ser aştî û pêşerojê biaxivin û got: "Lê xal hene ku em li hev nakin û nikarin li hev bikin. Hin kes hene ku ji ber polîtîkayên ku ji hêla hikûmetê ve têne meşandin dûr in. Bi rastî, di hawîrdorekê de ku dijberiya li hember AKP'ê veguheriye dijberiya pêvajoyê, jin hebûn ku, tevî guman û astengiyên li pêşiya pêşveçûnê, gotin, 'Divê em pêşve biçin.' Ji ber vê yekê, hin jinan hîn bi rastî ew helwest negirtine. Yên ku pêvajoyê rexne dikin, pirsên wekî 'Hûn bi AKP'ê re li hev dikin? Hûn ê bi AKP'ê re destûrek çêbikin? Hûn ê Tayyip Erdogan ji nû ve wekî Serokkomar hilbijêrin?' ji van pirsan dev bernedane. Tevî vê yekê, me ew jî vexwendin. Ji ber ku me got ku em, wekî jin, dixwazin li ser pêşeroja ku em dixwazin biaxivin. Bê guman, pêşeroja jinan bêyî aştiyê nabe. Ji ber vê yekê, me komek ava kir ku banga çalakiyê li ser tiştê ku em dikarin bikin da ku aştî mayînde bibe kir. Vê komê di 21'ê Îlonê de di civîneke çapemeniyê de xwe ragihand."

 

'Konferans bi saya banga 80 jinan pêş ket'

 

Sebahat Tuncel, diyar kir ku di pêvajoya amadekariya konferansê de wan hewl da ku bigihîjin hemû beşên civakê û wiha bi lêv kir: "Hin beş hebûn ku me nekarî bigihîjin wan. Me li ser vê mijarê rexne wergirtin û em vê rexneyê mafdar dibînin. Di warê ragihandin û tevlêbûna têr de hin qelsî hebûn. Ev di encama rexneyên ku me wergirtin de derket holê. Em vê yekê jî wekî erênî dibînin. Bi rastî, gelek jin dixwazin bibin beşek ji vê yekê. Nêzîkî çarsed jin qeyd bûn, lê yên ku bêyî qeydkirinê hatine jî hene. Me formek qeydkirinê vekir da ku em bibînin ka dê çend jin werin. Bê guman, jinan aboriyek wusa tune. Jinan bi hevgirtinê aboriyek pêş xistin. Ango, jinên ku dixwestin werin lê şert û mercên wan tunebûn bi hevgirtinê hatin. Di vê pêvajoyê de ji amadekirina bernameyê bigire heya vexwendina beşdaran û organîzekirina vê çalakiyê gelek hewldan heye. Bi rastî, em wekî encama hewldanek kolektîf hatin vir. Di bingeh de, ev konferans bi saya banga 80 jinan pêş ket."

 

Hêviyên derbarê aştiyê de...

 

Sebahat Tuncel behsa mijarên ku di konferansê de hatine nîqaşkirin kir û diyar kir ku ev mijar bi piranî di çarçoveya aştiyê de hatine nîqaşkirin. Sebahat Tuncel, da zanîn ku her kes bi awayekî li ser aştiyê diaxivî û wiha axivî: "Hêviyên derbarê aştiyê de hatin nîşandan. Dema ku hûn li van hemû nîqaşan dinêrin, bi rastî jî hate nîqaşkirin ku ji bo ku têgehên demokrasî, azadî û edaletê cihê xwe bibînin, divê çareseriyek demokratîk û aştiyane ji bo pirsgirêka Kurd li Tirkiyeyê were bidestxistin. Rêya rastî, edalet û lihevhatinê bi aştiya mayînde ye. Belê, rexneyên mirovan li AKP'ê hene. Wekî din, ez difikirim ku tiştê herî girîng di van nîqaşan de ev bû; em dikarin rexneyên li hikûmetê bikin. Em polîtîkayên dewletê rexne dikin. Em dikarin xwe ji wan dûr bixin, lê aştî mijarek pir girîng û cidî ye ku nebe tekela dewlet an hikûmetê. Ji ber vê yekê, divê em aştiya xwe pêş bixin. Divê em aştiya xwe ava bikin. Ev hikûmet ne tenê Kurdan marjînalîze dike. Ew jin, karker, kedkar, xizan, her kesî ji hev vediqetîne. Ew cudakariyê kûrtir dike. Her çend dewlet carekê hebûnek bû ku tenê li dijî Kurdan tundûtûjiyê bikar dianî, niha, di cihekî de ku beşên civakî yên ku dewletê wekî ya xwe dibînin dest pê dikin ku dewletê, dewleta serdest a mêran bipirsin. tundûtîjî, nîqaşkirina aştiyê gelek girîngtir dibe." 

 

'Ezmûn û perspektîfên xwe parvekirin'

 

Sebahat Tuncel destnîşan kir ku jinan di konferansê de ezmûnên xwe yên ji jiyana rojane jî parve kirin û wiha bi lêv kir: "Ji bo nimûne, têkiliya di navbera xebata lênêrînê û aştiyê de û çawa jin ji jiyanê dûr dikevin, ji siyasetê têne dûrxistin, an jî li ber sînorên jiyana civakî têne hiştin, hatin nîqaşkirin. Di heman demê de, jinên ku mal û gundên wan ji ber şer hatine şewitandin û zarokên wan hatine kuştin jî ezmûnên xwe ji perspektîfên xwe parve kirin. Ji ber vê yekê, ez bawer dikim ku girîng e ku li dijî şîdeta dewletê helwestek hevpar were nîşandan, her çend bi awayên cûda be jî. Bi rastî, her kes ji perspektîfa xwe dengê xwe dibihîze. Ji ber vê yekê, girîngiya pêşxistina têkoşînek ji bo aştiyê û avakirina aştiyê bi zêdekirina dengê xwe li dengê yên din, ne tenê bihîstina dengvedana dengê xwe, hate nîqaşkirin. Ez van tiştan hêja û girîng dibînim."

 

Rexne û nirxandinên berfireh

 

Sebahat Tuncel, tekez kir ku tevî hemû rexneyan jî, di konferansê de bi zanebûn kombûnek çêbûye û got: "Tevî rexneyên siyasetmedarên ku me vexwendin civînê, an jî nîqaşên li ser 'Çima ev mijar, çima ew sermijar nîne' bêtir jin beşdarî van nîqaşan bûn û her kesî ew erênî dît. Ji hunermendan bigire heta nivîskaran; ji siyasetmedaran bigire heta nûnerên rêxistinên civaka sivîl, çalakvan û xwendekaran, her kes karîbû xwe li vir bibîne. Di axaftinan de, her kesî  'Me demek dirêj e evqas baş hîs nekiriye.' Ez difikirim ku ev hêja ye. Tenê baş hîskirin jî bi serê xwe destkeftiyek e. Lê ev têrê nake; divê em vê hesta erênî birêxistin bikin."

 

'Pirsa aştî çawa mayînde dibe?' 

 

Sebahat Tuncel, tekez kir ku aliyê herî girîng ê konferansê hevgirtina têkoşînên jinan di warên cûda de bû û wiha nêrînên xwe  anî ziman: "Em dizanin ku pirsgirêkên pir cidî hene. Dayikên Aştiyê îro bangek kirin. Daxwazên wan ji bo azadiya Birêz Ocalan û zarokên wan ên girtîne ku niha ji çarçoveya qanûnê hatine derxistin ku di çarçoveya wê de cih bigirin. Ew mafê aştiyê dixwazin. Ev ne tenê daxwaza Dayikên Aştiyê ye. Mînakî, wekî TJA, daxwaza me jî azadiya Birêz Ocalan e. Di heman demê de, ev rêya mayîndekirina aştiyê ye. Pirsa ka aştî çawa mayînde dibe gelek caran hatiye pirsîn. Bi raya me, aştî tenê bi vî rengî dikare mayînde bibe: dema ku her du alî azad bin. Em tenê dikarin li ser aştiyê biaxivin dema ku maf û azadiyên Kurd, elewiyan û bi taybetî jinan werin garantîkirin. Ji ber vê yekê, ev xeta têkoşînê ye. Ez vê vexwendinê wekî wisa qebûl dikim. Bi gelemperî ez mirovek erênî me. Ango, ez tercîh dikim ku li awayê çareserkirina pirsgirêkan binêrim, ne ku tenê li pirsgirêkan binêrim. Tiştê ku me ji yên din cuda dike, ne dîtina pirsgirêk, lê rêbaza me ya çareserkirina wan. Her kesî pirsgirêkên xwe anî vir. Niha me li ser van pirsgirêkan nîqaş kir. Gelek caran hate gotin ku 'zanîn berpirsiyarî ye.' Ji ber vê yekê niha em pirsgirêkên xwe dizanin û em ber bi qonaxa girtina berpirsiyariyê û dîtina ka em çawa dikarin van pirsgirêkan bi hev re çareser bikin ve diçin. Ev konferans ji bo wê destpêkek e. Ez hêvî û daxwaz dikim ku em vê destpêkê xurt bikin û em bikaribin li ser asta herêmî bi jinan re werin cem hev, biaxivin û bi hev re çareseriyan ji bo pirsgirêkên xwe pêş bixin." 

 

'Xebatkarên çapemeniyê roleke girîng dilîzin'

 

Sebahat Tuncel bi bîr xist ku 25'ê Mijdarê Roja Têkoşîna Navneteweyî ya li Dijî Tundiya li Hemberî Jinan û wiha axivî: "Li vê dinê jin hene ku qurbaniyên şîdetê ne. Jin hene ku jiyana xwe ji dest dane an jî jiyana wan hatiye astengkirin ku ji ber şîdeta dewletê ya serdestiya mêran nikarin beşdarî jiyana civakî bibin. Di heman demê de, jin hene ku li hember vê pergala kapîtalîst a serdestiya mêran li ber xwe didin ku li hember polîtîkayên şer li ber xwe didin, wekî berxwedana Rojava. Em ji vê damara berxwedanê derdikevin û ev damara berxwedanê hêviyê dide me. Em ê vê damara berxwedanê birêxistin bikin û bi hev re rêziknameyek civakî pêş bixin ku tê de şîdet, şer, cudakarî tune be, ku her kes welatiyek wekhev be, lê di heman demê de her kes bi nasname, ziman û çanda xwe hebe. Ez difikirim ku divê jin pêşengên vê yekê bin. Xebatkarên çapemeniyê jî roleke girîng dilîzin. Girîng e ku tiştên ku li vir têne gotin ji raya giştî re werin anîn û eşkere bibin. Gotinên mêran zûtir deng vedidin. Gotinên jinan bi hêsanî deng nadin an jî cîhek nabînin. Di vî warî de, xebatkarên çapemeniyê jî berpirsiyariyek wusa hene. Em ji we re spas dikin ku hûn vê yekê dikin."