Rojda Aydın - Aysel Işık 

 

ŞENGAL - Irak hükümetiyle yürütülen entegrasyon sürecini değerlendiren YBŞ ve YJŞ komutanı Vîyan Hebabî, süreci Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan ile tartışmak istediklerini belirtti. Hebabî, “Entegrasyonun hayata geçirilmesiyle birlikte, Irak tarihinde bir ilk gerçekleşmiş olacak: Bir kadın birliği, Irak hükümeti tarafından yasal ve resmî statüyle tanınacak” dedi.

 

3 Ağustos 2014’te DAİŞ’in Şengal’e yönelik saldırılarıyla 74’üncü fermanı yaşayan Êzidîler, bir kez daha soykırım tehdidiyle karşı karşıya kaldı. Bu saldırıların ardından kendi özsavunma güçlerini oluşturan Êzidîler, Şengal Direniş Birlikleri (YBŞ) ve Şengal Kadın Birlikleri (YJŞ) çatısı altında örgütlendi. DAİŞ’e karşı yürütülen direnişte önemli rol üstlenen birlikler, 26 Ekim’de Şengal Dağı’nda Irak hükümetiyle entegrasyon anlaşmasını duyurdu.

 

Êzidîlerin statü arayışı açısından önemli bir adım olarak değerlendirilen anlaşma, Şengal’in geleceği ve özsavunma güçlerinin konumu bakımından yeni bir süreci getiriyor.

 

Fermanın yaşandığı 2014 yılında henüz 16 yaşındayken özsavunma saflarına katılan YBŞ ve YJŞ komutanı Viyan Hebabi ile entegrasyon sürecini Şengal Dağı’nın zirvesinde bulunan kutsal mekânlarından olan Çilmêra’da konuştuk. Viyan Hebabi, DAİŞ’e karşı direnişten bugüne kadınların üstlendiği rolü, özsavunmanın önemini ve entegrasyon sürecine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

 

*Sevgili Viyan Hebabi, şu an söyleşimizi yaptığımız bu mekân neresi, Êzidîler için önemi nedir?

 

Şu an Şengal Dağı’nın zirvesindeyiz. Çilmêra’dayız... Çilmêra Êzidî toplumu için tarihsel öneme sahip. Kutsal mekânlarımızdan biri. Özellikle 74’üncü ferman döneminde halkımız fermandan kurtulmak için yönünü kutsallarına verdi. Bu mekânlardan biri de bulunduğumuz bu alandı. Binlerce Êzidî hem burada direndi hem de DAİŞ’in buraya gelmesini engelledi.

 

 

*Şengal Dağı’nın Êzidî halkı için taşıdığı önemi sık sık duyduk. Özellikle 74’üncü ferman sırasında tüm dünyanın dikkatini çeken Şengal Dağı, o süreçte nelere tanıklık etti?

 

Şengal Dağı’nda çok sayıda şehit verildi. Êzidî halkının inanışında bu dağ hiçbir zaman düşmanın himayesine girmemiş ve girmeyecektir de. Büyüklerimizden dinlediğimiz hikâyelerde de hep direnişe ev sahipliği yapmış bu dağ. 2014 fermanında da dağ DAİŞ’in himayesine girmedi. Sadece çevresi tutuldu. 2014 yılında burada Êzidî toplumu örgütlendi ve tam da bu mekânda direnişin kararını aldı. Teslimiyeti kabul etmedi. Êzidîler, bu dağın düşmanın eline geçmesi durumunda ellerinde hiçbir şeyin kalmayacağına inanıyor. Bu sadece bizim için geçerli değil, dağ her zaman Kürt halkı için de önemli bir yerde durmuştur. Bedeli ne kadar ağır olursa olsun halk, Şengal Dağı’nı kendisi için bir korunma alanı olarak seçmiştir.

 

 

 

Êzidîler için Laleş kutsal mekândır, Laleş’ten sonra Şengal Dağı kutsal mekân olarak seçilmiş. Bu nedenle yalnızca entegrasyon metni burada kamuoyuyla paylaşılmadı, en önemli günlerimiz de hep Şengal Dağı’nda kutlanır. Stratejik bir mekân olduğundan ötürü Êzidîlerin komşuları da burada korunmuştur. Bundan ötürü entegrasyon kararı buradan doğru duyuruldu. Êzidîlerin tarihinde bu entegrasyon tarihî bir adımdı Irak devleti için de. Irak hükümetinin tarihinde böyle bir adımın atıldığı görülmemiştir. Bundan ötürü entegrasyon kararı önemliydi. Şengal savunma birliklerinin Irak hükümeti çatısı altında kendi halkını savunması oldukça önemli. Irak hükümetinin Êzidîleri siyasi ve askerî olarak tanıması bizler açısından tarihî adımdır.

 

 

*26 Ekim’i tarihî bir gün olarak nitelendirdiniz. O gün Şengal Dağı’nda ortaya çıkan tablo, Êzidî kadınların uyanışını nasıl yansıtıyordu? Bu tarihî süreç sizin yaşamınıza nasıl yansıdı?

 

Tüm toplumlarda kadınlar her zaman saldırılarla karşı karşıya kalmıştır. Kadın iradesiz bırakılmıştır. Êzidî toplumunda kadınların hep bir yeri olmuştur. Sözü toplum içerisinde değerli sayılmıştır. Ama zamanla toplumumuz komşularından etkilenmiş, özellikle Müslüman toplumundan. Bu süreç Êzidî kadınları evle sınırlandırmaya götürmüştür. Kadınlar gerçekliğinden uzaklaştırıldı. Êzidî kadınları da bundan etkilendi. 2014 yılında da ferman en çok kadınları etkiledi. Gerçeği söylemek gerekirse hâlen de bu durum bizim kanayan yaramızdır. Binlerce Êzidî kadın şu an DAİŞ çetelerinin elinde. Binlercesi köle olarak Arap kentlerinde satıldı. Bunun sebebi nedir; iradesizleştirilen Êzidî kadınları savunmasız bırakıldı. 

 

 

Kadın hassas bir noktadır. Ne kadar saldırı olmuşsa ilk etapta kadın hedef alınmış. Önder Apo, “Kadın özgür olmadan toplum da özgür olmaz” der. Doğru bir tespittir. Tam da bu söz bizim toplumun özetidir. Çünkü DAİŞ 2014 yılında bizleri hedef aldığında kadınların şahsında Êzidî toplumunu yok etmeyi hedefledi. DAİŞ tarafından iki önemli nokta hedef alındı; birincisi Êzidîlerin kutsal mekânları, ikincisi ise kadınlar. DAİŞ Êzidîleri bu iki noktada felç etmeyi hedefledi. 2014 yılında bizi yalnız bıraktıklarında Önder Apo bizi sahiplendi. Önder Apo’ya selamlarımı iletiyorum. Önder Apo’nun öğrencileri, şervanları Şengal’e sahip çıktı. O günlerde özgürlük gerillalarının gelmesi Êzidî toplumunda Önder Apo’nun felsefesinin yayılmasını sağladı ve toplum bunu benimsedi. Bu felsefe toplumun serhıldana kalkmasına neden oldu. Ben de 2014 yılında fermanın olduğu süreçte silahı elime alarak özsavunma birliklerine katıldım. O dönemde neler olacağının ve ne yapacağımın çok da farkında değildim. Çok duygusal bir atmosfer ve süreçti. Silah kullanmasını bilmiyordum fakat bu ruh mücadeleyi harladı. 2014 yılında Önder Apo’yu, YJA STAR ve HPG gerillalarını tanımam bana ilham verdi, güç verdi. Kadınların kırılan bir ağaç olmadığının farkına vardım. Gerillaların dünyanın en barbar çeteleri karşısında savaşması bana umut oldu ve kendime olan güvenimi artırdı. Askerî yaşam ile toplum içindeki yaşam farklıdır. Özsavunmanı yaptığında kendine güven artıyor ve başarabilme duygusu daha hâkim oluyor. Fikir skalası daha çok genişliyor.

 

 

*O gün Şengal Dağı’nda ortaya çıkan görüntünün, aslında Êzidî kadınların direnişini ve mücadelesini yansıttığını söyleyebilir miyiz?

 

Hiç şüphesiz ki ben her çalışmaya Êzidî kadınlar adına katılıyorum. YJŞ, YBŞ ve toplumda olan tüm kadınlar adına. Tüm çabam, Êzidî kadınların sesi olmak ve onları en doğru şekilde temsil etmektir. Bu nedenle asıl önemli olan Êzidî kadının gücünün ve iradesinin ortaya çıkmasıdır. Bu nedenle bireyden çok tüm Êzidî kadınların görünür olması önemlidir ve değerlidir.

 

 

 

*Fermanın ardından kurulan Şengal Kadın Birlikleri (YJŞ) bünyesinde kaç kadın bulunuyor? Kadınlar özsavunma mücadelesinde nasıl bir rol üstlendi? Entegrasyon süreci YJŞ açısından nasıl bir dönemin başlangıcı olacak?

 

YBŞ ve YJŞ olarak ilhamımızı Serok Apo ve gerillalarından alıyoruz. Ona borçlu olduğumuzu her seferinde dile getiriyoruz. Şehitlere olan borcumuz var. Kamuoyuna da açıkladığımız gibi YBŞ ve YJŞ bünyesinde yaklaşık 4 bin şervan bulunuyor.  Bunlardan beş yüzü YJŞ’dir. YJŞ güçlerimiz bugün her türlü saldırı karşısında savaşacak donanımdadır. Aynı zamanda kadına karşı işlenen her türlü şiddet karşısında duracak niteliktedir. DAİŞ’e karşı başlatılan her hamlede YJŞ olarak rolümüzü oynadık. Toplum içerisinde de önemli bir yeri var. YJŞ’nin kuruluşu Êzidî kadınlar için bir uyanışı sağladı. Tarihte ilk defa Êzidî kadını kendi özsavunmasını gerçekleştiriyor. Entegrasyonun hayata geçirilmesiyle birlikte, Irak tarihinde bir ilk gerçekleşmiş olacak: Bir kadın birliği, Irak hükümeti tarafından yasal ve resmî statüyle tanınacak. Resmî statü kazanılmasıyla birlikte kadın birliklerimiz de bu yapı içerisinde rol üstlenecektir. Önemli bir noktadır bu. 

 

Tarih boyunca Êzidî kadınları ve toplumu direnmiş, kahramanlar çıkarmıştır. Ama örgütlenmesini sağlayamadığı için bir statü elde edememiştir. Bu yüzden 2014 yılında bizim ders çıkardığımız en temel husus örgütlenmemiz gerektiğiydi. Özsavunma ve toplumsal örgütlenmeydi. 12 yıldır halkımızı savunmak için savaştık. Bu idari bir çatı olur ya da olmaz bizler her koşulda halkımızı savunacağız her türlü tehdide karşı. İsteğimiz ve taleplerimiz halkımızın ihtiyaçlarına göre şekilleniyor. Halkımızın çıkarı neredeyse ona göre hareket edeceğiz. Êzidî halkının bir statüye ihtiyacı var. Biz de özsavunma birlikleri olarak üzerimize düşen görevi yerine getireceğiz.

 

 

*Irak hükümetiyle yürütülen görüşmelerde hangi zorluklarla karşılaştınız? Entegrasyon sürecinin tüm Êzidîleri kapsaması için nasıl bir yol izlenecek ve bundan sonraki aşamada neler öngörülüyor?

 

Irak hükümeti ile her süreçte diyaloğumuz olmuştur. Bazı çevreler, bizi Irak hükümetiyle ilişkisi olmayan bir güç gibi göstermeye çalışıyor. Sanki biz yasaklıymışız gibi gösterilmeye çalışılıyor. Bir tehlike olarak bizi gösteriyorlar. Biz tehlike değiliz. Hiçbir dönem tehlike arz etmedik. Biz Kürdistan ve Irak topraklarındayız. Bu nedenle hep bir diyaloğumuz var. Hiç şüphesiz görüşmelerimizde zorluklar da yaşadık. Birçok çevre bizim için yasaklıdır dedi. Ve bizi Irak hükümeti ile karşı karşıya getirmeye çalıştı. Bu çatıştıran hamleler sonuçsuz kaldı. Irak hükümetiyle anlaşmaya varmak ve olumlu bir sonuç elde etmek amacıyla yürüttüğümüz görüşmeler bir süredir devam ediyordu.  Fakat İran savaşı vardı ve dış faktörler bu süreci uzattı. Çünkü İran savaşı birebir Irak ve bizi de etkiliyordu. Daha da önemlisi, dış etkenlerin baskısı sürecin daha erken sonuçlanmasını engelledi. Ve bir dönem yürüttüğümüz görüşmeler de donma aşamasındaydı. Fakat o süreci de atlattık, aştırdık. 11 Eylül’de Irak hükümeti ile birebir görüşmeler sağladık. Bunun sonucu olarak ortak bir karara evrilerek bir merasim ile bunu duyurduk. Birinci adım atıldı. Şimdi ilk önceliğimiz tüm Êzidîlerin hakkını korumak ve özsavunmasını gerçekleştirmektir. Êzidîlerin haklarını nasıl güvence altına alacağımız ve bu sürece herkesi nasıl dâhil edeceğimiz konusunda çaba gösteriyoruz.

 

 

*Hâlihazırda Irak hükümeti ile görüşmeleriniz ne aşamada?

 

Evet, görüşmelerimiz devam ediyor. Bu süreci sonuca evriltmek için birçok görüşme sağlanıyor.

 

 

*YBŞ ve YJŞ olarak Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan ile görüşme talebinde bulundunuz mu?

 

Önder Apo’nun Êzidîler için verdiği emek asla unutulmaz. Önder Apo bir fikirdir. Herkes bundan yarar sağlayabilir. Tüm toplumlar için de bir yol göstericidir. Biz de elimizden geldikçe Önder Apo’nun fikirlerini ve önerilerini uygulamaya çalıştık. Kürdistan’da başlayan demokratik entegrasyon süreci Suriye’de de gerçekleşti. Burada da hiç şüphesiz o süreç etkisini gösterdi. Biz de Êzidîler olarak demokratik entegrasyon fikrini uygulamak istiyoruz. Bu yönlü Önder Apo ile görüşmek bizim için bir onur olur. Kendisiyle birebir görüşmek, süreci tartışmak ve Êzidîlere ilişkin önerilerini almak bizim için önemli olacak.  Önderliğin son süreçte Êzidîler için gönderdiği birçok mesaj vardı. Bu yüzden Önderliği görmek bizim için onur verici olacak. Özellikle bir Êzidî kadın olarak görmek isterim. Önderlik Êzidî kadınlarını dünyaya tanıttı.

 

*Söyleşimizin sonuna geldik. Son olarak eklemek istediğiniz bir şey var mı?

 

Tüm Êzidî dostlarına ve özellikle Önder Apo’ya teşekkür ediyoruz ve selamlarımızı Şengal Dağı’ndan gönderiyoruz. Fermanda şehit düşen tüm şehitleri tekrardan saygı ile anıyorum.