İSTANBUL - COP zirvelerinde fosil yakıt lobilerinin artan etkisine ve iklim finansmanının borçlandırma mekanizmasına dönüşmesine dikkat çeken ekolojist Gaye Bulut, iklim krizinin bedelini kadınların, emekçilerin ve halkların ödediğini belirterek, iklim adaleti için ortak mücadele çağrısında bulundu.

 

Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Taraflar Konferansı (COP31), iklim kriziyle mücadele politikaları ve finansman mekanizmalarının tartışıldığı bir dönemde, fosil yakıt şirketlerinin müzakerelerdeki etkisine yönelik eleştirilerin gölgesinde gerçekleştiriliyor. İklim krizinin başlıca nedenlerinden olan fosil yakıtların üretimini sürdüren şirketlerin, krize karşı alınacak kararların tartışıldığı zirvelerde yer alması, COP süreçlerinin sermaye odaklı yapısını yeniden gündeme getiriyor.

 

Fosil yakıt şirketlerinin COP zirvelerindeki varlığı, uluslararası araştırmalara da yansıdı. Kick Big Polluters Out (KBPO) koalisyonunun verilerine göre, 2023 yılında Dubai’de düzenlenen COP28’e 2 bin 456, 2024 yılında Bakü’de gerçekleştirilen COP29’a bin 773, 2025 yılında Brezilya’nın Belém kentinde düzenlenen COP30’a ise bin 602 fosil yakıt lobicisi katıldı. COP30’da her 25 katılımcıdan birinin fosil yakıt endüstrisiyle bağlantılı olduğu belirlenirken, lobicilerin sayısı ev sahibi Brezilya dışındaki ülkelerin delegasyonlarını geride bıraktı. Bu veriler, fosil yakıt sektörünün iklim politikalarının belirlendiği uluslararası müzakerelerdeki güçlü varlığını ortaya koydu.

 

Fosil yakıt şirketlerinin müzakerelerdeki etkisi, iklim finansmanının borçlandırma mekanizmasına dönüşmesi ve iklim krizinin yarattığı eşitsizlikler, COP süreçlerine yönelik eleştirilerin başında geliyor. Bu politikalara karşı halkların taleplerini görünür kılmak ve iklim adaletini merkeze alan alternatifleri tartışmak amacıyla Antalya’da 14-18 Kasım tarihleri arasında Halkların İklim Zirvesi düzenlenecek. 

 

Zirve öncesinde JINNEWS’e konuşan ekolojist Gaye Bulut, COP süreçlerinde sermaye çıkarlarının belirleyici rolüne, iklim krizinin kadınlar üzerindeki etkilerine ve halkların karar alma mekanizmalarından dışlanmasına dikkat çekerek, iklim adaleti için ortak mücadelenin büyütülmesi gerektiğini vurguladı.

 

'Fosil yakıt lobileri belirleyici'

 

Son dört COP sürecinde fosil yakıt şirketlerinin delege sayısının dikkat çekici boyutlara ulaştığını belirten Gaye Bulut, “İklim değişikliğinin kök nedeninin fosil yakıtlar olması, buradan çıkışın konuşulması, emisyonların azaltılması gereken bir süreçte bu devasa fosil yakıt şirketleri, iklim politikalarının belirlendiği COP sürecinin dördüncü büyük gücü olarak içindeler” dedi.

 

'Ekolojik yıkıma neden olanların sürecin içinde olması ikiyüzlülük'

 

COP31’in uygulama konferansı olarak öne çıktığını ve temel gündemlerinden birinin iklim finansmanı olacağını söyleyen Gaye Bulut, “Bir yandan iklim değişikliğini önleyeceğiz deyip bir yandan da buna sebep olan ekolojik yıkımlara yer verenlerin sürecin içinde olmasındaki ikiyüzlülük net. Temel motivasyon finansman” ifadelerini kullandı.

 

'Finansman değil, borçlandırma'

 

Uyum finansmanında açıklanan hedeflerin gerçek ihtiyaçların çok gerisinde kaldığını belirten Gaye Bulut, “COP29 Bakü ve COP30 Belém’de 100 milyar dolar olan uyum fonunun 300 milyar dolara çıkarılması büyük başarıymış gibi söylendi. Ama gerçek ihtiyaç bunun 30 katı. Üstelik uyum finansmanlarının hemen hepsi kredi ağırlıklı. Dış borç yükü altında ezilen ülkeler yeniden borçlandırılıyor” diye konuştu.

 

Karbon piyasalarının da yeşil yıkamanın önemli araçlarından biri olduğunu kaydeden Gaye Bulut, “Emisyonları alınıp satılır hale getirdiğinizde, aslında bir şeyleri azaltıyormuş gibi bir yıkama yapıyorsunuz” dedi.

 

Halkların sözü ortaklaşacak

 

COP31 ile eş zamanlı düzenlenecek Halkların İklim Zirvesi’nde ekolojik yıkım, iklim adaleti, emek, toplumsal cinsiyet ve kadın mücadelesi gibi başlıklar ele alınacak. Kadınların iklim müzakerelerindeki kazanımlarının geriletilmesine karşı eşit temsil ve karar alma hakkı da zirvenin temel tartışma konuları arasında yer alacak.

 

Yeşil yıkama atık ticaretiyle sürüyor

 

Yeşil yıkamanın farklı biçimlerde devam ettiğini belirten Gaye Bulut, şirketlerin emisyonlarını azaltmak yerine başka ülkelerdeki orman alanlarını karbon yutak alanı olarak göstererek kirletmeye devam ettiklerini söyledi. Paris İklim Anlaşması’yla gündeme gelen net sıfır hedefinin de bu mekanizmanın bir parçası olduğunu ifade eden Gaye Bulut, “Net sıfır dediğimizde herkes emisyonların sıfırlanacağı gibi bir algıya sahip oluyor. Ama net sıfır bu değil. Net sıfır, artırdığınızı dengeleyecek kadar bir yerde azaltım yapmanız, kâğıt üzerinde sıfırlanmanız demek. Dolayısıyla bu da yeşil yıkamanın başka bir yüzü” dedi.

 

Atık ticaretinin de ekolojik yıkımı gelişmiş ülkelerden başka ülkelere taşıdığını kaydeden Gaye Bulut, İngiltere’den gönderilen plastik atıkların Adana’da bulunmasını örnek gösterdi. Gaye Bulut, “İngiltere katı atığını, plastik atığını kendi topraklarında değil sizin topraklarınıza göndererek aklıyor. Plastiğin tamamı geri dönüştürülemiyor. Maksimum ortalamada yüzde 9’u dönüştürülebiliyor. Geri dönüşüm tesisleri yerleşim yerlerinin, nehirlerin çok yakınında ve nanoplastikler, tesisten salınan emisyonlar doğrudan bir halk sağlığı, çevre sorunu olarak karşımıza çıkıyor” diye konuştu.

 

İklim krizinin yükünü kadınlar taşıyor

 

COP süreçlerinde karar alma mekanizmalarındaki kadın delege oranının yalnızca yüzde 25 olduğunu belirten Gaye Bulut, kadınların iklim krizinden en fazla etkilenen kesimlerden biri olduğunu söyledi. Afetlerle birlikte kadınların görünmeyen bakım emeğinin arttığını, suya ve gıdaya erişimin zorlaştığını belirten Gaye Bulut, “Kadınlar barınma olanağını yitirdiğinde güvencesiz, şiddete açık hale geliyor. Günlük hayatın içerisinde harcadığı emek üç, dört katına çıkabiliyor. Suya ulaşmak, temiz gıdaya ulaşmak zorlaşıyor” ifadelerini kullandı.

 

'Cinsiyet dengesi ilkesi yalnızca hedef olarak yer alıyor'

 

COP30’da kadınların taleplerinin bir bölümünün resmî metinlere girdiğini aktaran Gaye Bulut, “Kadının görünmeyen bakım emeği resmî metne girdi. Kesişimsellik meselesi girdi. Afrikalı kadınlar, yerli kadınlar, engelli kadınlar tek tek isim isim sayılarak etkilenenler olarak devreye girdi. İklim uyumlu finansmanın mutlaka cinsiyet dengesi gözetilerek yapılması gerektiği de metinlere girdi. Ama bunların hepsi hedef olarak girdi” dedi.

 

Gaye Bulut, COP31’e kadar bu hedeflerin ulusal politikalara yansıması ve denetlenebilir mekanizmaların kurulması gerektiğini sözlerine ekledi. 

 

İklim adaleti için halkların mücadelesi

 

Otuz COP sürecine rağmen emisyonların azalmadığını belirten Gaye Bulut, iklim krizinin teknik çözümlerle sınırlandırılamayacağını söyledi. Halkların İklim Zirvesi’nin COP’tan temel farkının iklim adaletini merkeze alması olduğunu ifade eden Gaye Bulut, “COP bize meseleyi teknik olarak çözebileceğimizi iddia ediyor. Ama Halkların İklim Zirvesi’nin bakış açısı şu: Bu teknik bir problem değil. Burada büyük bir adaletsizlik söz konusu. Küresel Kuzey emisyonların tarihsel sorumlusu, bedelini Küresel Güney ödüyor. Bu tarihsel sorumluluğun yerine getirilip bedelinin ödenmesi gibi bir talebimiz var” diye konuştu.

 

'Halkların, kadınların ve emekçilerin karar süreçlerine katılımı şart'

 

Adil geçişin yalnızca fosil yakıt sektöründeki işçilere yeni iş bulma ya da tazminat verme meselesi olmadığını belirten Gaye Bulut, yerel halkın ve emekçilerin karar süreçlerinde eşit yetkiyle yer alması gerektiğini kaydetti. 

 

Halkların İklim Zirvesi’nin 50’yi aşkın ülkeden emekçileri, kadın platformlarını ve yerel halkları bir araya getireceğini dile getiren Gaye Bulut, “COP’un müzakere alanında halkın erişimi bile yok. Halkların İklim Zirvesi tam da etkilenenlerin taleplerini ifade edip sesini yükseltebileceği bir alan. Bedelini ödeyenler olarak emekçiler, kadınlar ve halklar bir arada duruş sergileyip taleplerini yüksek sesle ifade etmeli” dedi.

 

Gaye Bulut, Halkların İklim Zirvesi’ne kitlesel katılım çağrısında bulundu.