HABER MERKEZİ - SAMER’in 14 kentte 428 kişinin katılımıyla gerçekleştirdiği araştırmaya göre, siyasi kararların alınma biçiminden memnun olmayanların oranı yüzde 79’a ulaşırken, kadınların yüzde 39,3’ü aktif siyasete katılmak istemediğini belirtti. Araştırmada, katılımcıların yüzde 84,1’inin halk meclislerinde doğrudan karar alınmasını gerekli gördüğü ortaya çıktı.

 

SAMER Saha Araştırmaları Merkezi, “Yurttaşların Siyaset Algısı, Alternatif Siyaset Arayışı ve Demokratik Katılım Olanakları” başlıklı araştırmasının sonuçlarını kamuoyuyla paylaştı. Yurttaşların siyasete ilişkin algı, tutum ve deneyimlerinin yanı sıra mevcut karar alma süreçlerine yönelik memnuniyetlerini, alternatif siyaset arayışlarını ve demokratik katılım olanaklarını ele alan araştırma, 14 kentten 428 kişinin katıldığı çevrim içi anket çalışmasına dayanıyor.

 

Araştırmada siyasi katılım haklarına ilişkin bilgi düzeyi, katılımın önündeki engeller, bireysel ve kolektif katılım biçimleri, halk meclislerine yönelik yaklaşımlar ve katılımı güçlendirmek için atılması gereken adımlar değerlendirildi. Araştırmanın çevrim içi ankete katılan kişilerin eğilimlerini yansıttığı, sonuçların Türkiye nüfusunun tamamına genellenemeyeceği belirtildi.

 

Siyasi karar alma süreçlerine yönelik memnuniyetsizlik yüzde 79

 

Araştırmaya göre, katılımcıların yüzde 45,1’i siyasi kararların alınma biçiminden memnun olmadığını, yüzde 33,9’u ise hiç memnun olmadığını ifade etti. Böylece siyasi karar alma süreçlerine yönelik memnuniyetsizlik oranı yüzde 79’a ulaştı. Mevcut karar alma biçiminden memnun veya çok memnun olduğunu belirtenlerin toplam oranı ise yalnızca yüzde 6’da kaldı.

 

Araştırmada ortaya çıkan bu sonuç, ankete katılanların mevcut siyasal işleyişe yönelik memnuniyetsizliğinin yüksek olduğunu gösterdi.

 

Katılımcıların yüzde 73,1’i seçim dışı katılım yollarının olduğunu düşünüyor

 

Araştırmada, siyasi katılımın yalnızca seçimlerle sınırlı olmadığına ilişkin sonuçlar da yer aldı. Katılımcıların yüzde 39,7’si oy vermenin dışında siyasi karar süreçlerine katılmanın birçok yolu bulunduğunu belirtirken, yüzde 33,4’ü bu yolların var olduğunu ancak sınırlı kaldığını ifade etti. Böylece seçim dışı siyasi katılım yollarının bulunduğunu düşünenlerin toplam oranı yüzde 73,1 oldu.

 

Toplumsal veya yerel bir konuda görüşlerini duyurmak için başvurabilecekleri yöntemler sorulan katılımcıların yüzde 36,2’si barışçıl gösteri veya yürüyüşlere katılmayı, yüzde 26,2’si sivil toplum kuruluşlarına katılmayı, yüzde 21’i dilekçe ya da imza kampanyalarını, yüzde 20,3’ü ise siyasi parti veya siyasetçilerle iletişime geçmeyi tercih etti. Birden fazla yanıtın verilebildiği soruya verilen cevaplar, katılımcıların farklı siyasal katılım yöntemlerine yöneldiğini ortaya koydu.

 

Halk meclislerine yüzde 84,1 destek

 

Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri de doğrudan demokrasi ve halk meclislerine yönelik yaklaşımlar oldu. Katılımcıların yüzde 77,3’ü mahalle veya kentle ilgili önemli kararlarda bölgede yaşayanların görüşlerinin doğrudan alınması gerektiğine kesinlikle katıldığını belirtti. Yurttaşların yalnızca seçim dönemlerinde değil, seçimler arasında da alınan kararlarda söz sahibi olması gerektiğine kesinlikle katılanların oranı ise yüzde 74,1 oldu.

 

Herhangi bir siyasi partiye bağlı olmadan ortak bir sorunun çözümü için bir araya gelerek örgütlenmeyi önemli bulanların oranı yüzde 67,3 olarak kaydedildi.

 

Mahalle ve yerel konulara ilişkin kararların halk meclislerinde doğrudan alınmasını gerekli veya çok gerekli bulanların toplam oranı yüzde 84,1’e ulaşırken, halk meclisi ya da halk toplantısına davet edilmesi durumunda kesinlikle veya muhtemelen katılacağını belirtenlerin oranı yüzde 73,9 oldu.

 

Doğrudan katılım isteği yüksek, değişime duyulan güven düşük

 

Araştırmada halk meclisleri ve doğrudan katılıma yönelik desteğin yüksek olmasına rağmen, bu siyaset biçiminin yaygınlaşabileceğine ilişkin beklentinin düşük olduğu görüldü. Katılımcıların yüzde 61’i halkın doğrudan katılımına dayalı bir siyasetin Türkiye’de yaygınlaşma olasılığını 1 ile 5 arasındaki ölçeğin en düşük iki basamağında değerlendirdi.

 

Bu sonuç, katılımcıların doğrudan karar alma süreçlerinde yer almak istemesine rağmen mevcut siyasi koşullarda bunun hayata geçirilebileceğine yönelik güvenlerinin sınırlı olduğunu ortaya koydu.

 

Yerel sorunların çözümünde ortak hareket etme eğilimi

 

Uzun süredir çözülemeyen bir mahalle sorunu karşısında nasıl bir yol izlenmesi gerektiğine ilişkin soruya katılımcıların yüzde 39,7’si mahalle sakinlerinin ortak bir girişim oluşturması gerektiği yanıtını verdi. Yüzde 42,5’i ise sorunun çözümü için birden fazla yöntemin birlikte kullanılmasını uygun buldu.

 

Buna karşılık aktif siyasete katılım yollarına ilişkin soruda katılımcıların yüzde 29,2’si siyasete aktif olarak katılmak istemediğini belirtti. Araştırmada, yerel sorunların çözümünde ortak hareket etme eğiliminin yüksek olmasına rağmen bunun sürekli ve örgütlü siyasi katılıma aynı düzeyde yansımadığına dikkat çekildi.

 

Siyasi katılımın önündeki engeller: Baskı, korku ve güvensizlik

 

Siyasete katılımın önündeki engellerin de ele alındığı araştırmada, katılımcıların yüzde 26,2’si siyasete katılmak istemediğini ifade etti. Yüzde 15,4’ü siyasi katılımın etkili olacağını düşünmediğini, yüzde 15,2’si baskı ve korku ortamını, yüzde 14’ü zaman yetersizliğini, yüzde 10,3’ü yeterli bilgi ve donanıma sahip olmamayı, yüzde 8,6’sı ise ülkede siyaset yapmanın koşullarının bulunmadığını belirtti.

 

Kadınların yüzde 33’ü siyasi katılım hakları konusunda yeterli bilgiye sahip değil

 

Araştırmanın toplumsal cinsiyet karşılaştırmasında kadınlar ve erkekler arasında siyasi katılım haklarına ilişkin bilgi düzeyi ve aktif siyasete katılma isteği bakımından belirgin farklılıklar ortaya çıktı.

 

Aktif siyasi katılım hakları konusunda hiç bilgisi olmadığını veya çok az bilgisi bulunduğunu belirtenlerin oranı kadınlarda yüzde 33, erkeklerde ise yüzde 11,8 oldu. Böylece araştırmaya katılan kadınların siyasi katılım hakları konusunda bilgi eksikliği bildirme oranı erkeklerin yaklaşık üç katına ulaştı.

 

Aktif siyasete katılmak istemediğini belirten kadınların oranı yüzde 39,3 olurken, erkeklerde bu oran yüzde 18,1 olarak kaydedildi. Kadınların aktif siyasete katılmak istemediğini belirtme oranı erkeklerin iki katından fazla oldu.

 

Araştırmada bu farklılıkların, kadınların siyasi haklara ilişkin bilgiye erişimi ve siyasal katılım olanaklarının toplumsal cinsiyet eşitliği açısından ayrıca değerlendirilmesi gerektiğine işaret ettiği belirtildi.

 

Gençlerin siyasete katılma isteği düşük

 

Yaş gruplarına göre yapılan karşılaştırmada, siyasete aktif olarak katılmak istemediğini belirtenlerin oranı 18-24 yaş grubunda yüzde 47,6, 25-34 yaş grubunda ise yüzde 41,2 oldu. Bu oran 55-64 yaş grubunda yüzde 2,1’e, 65 yaş üzerindekilerde ise yüzde 5,9’a düştü.

 

Halk meclisi veya halk toplantısına kesinlikle ya da muhtemelen katılacağını belirtenlerin oranı da yaş gruplarına göre farklılık gösterdi. Bu oran 18-24 yaş grubunda yüzde 56,3 olurken, 55-64 yaş grubunda yüzde 97,8, 65 yaş üzerindekilerde ise yüzde 100 olarak kaydedildi.

 

Araştırmada yaş gruplarına ilişkin bulguların yalnızca ankete katılanların eğilimlerini yansıttığı, sonuçların tek başına neden-sonuç ilişkisi kurmak için yeterli olmadığı vurgulandı.

 

Demokratik katılımın güçlendirilmesi için talepler

 

Araştırmada yurttaşların siyasete daha fazla katılabilmesi için atılması gereken adımlar da soruldu. Katılımcıların yüzde 22,9’u katılım mekanizmalarının artırılmasını, yüzde 21,3’ü siyasi haklar ve katılım yolları konusunda bilgilendirme yapılmasını, yüzde 18,5’i ifade ve örgütlenme olanaklarının güçlendirilmesini, yüzde 17,8’i ise siyasi partilerin karar alma süreçlerinin halka ve üyelerine daha açık hale getirilmesini öncelikli gördü.

 

Araştırmanın sonuç bölümünde, yurttaşların doğrudan ve kolektif katılıma verdiği desteğin demokratik siyasetin geliştirilmesi açısından önemli bir olanak sunduğuna dikkat çekildi. Ancak bu desteğin etkin bir siyasal katılıma dönüşebilmesi için katılım mekanizmalarının erişilebilir, güvenilir, eşitlikçi ve sonuç üreten bir yapıya kavuşturulması gerektiği vurgulandı.