Psikolojik şiddete karşı kolektif mücadele

  • 09:05 22 Kasım 2026
  • Güncel
Nazlıcan Nujin Yıldız
 
WAN – Psikolojik şiddete karşı kolektif mücadelenin önemine dikkat çeken psikolog Gülşen Canan, şiddetin kadınların karşısına toplumsal bir sorun olarak çıktığını belirterek, kadınların şiddete karşı örgütlenebilecekleri mekanizmalara ulaşabilmeleri gerektiğini söyledi.
 
25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü yaklaşırken, kadına yönelik şiddetin farklı biçimleri ve bu şiddeti ortaya çıkaran nedenler de gündeme geliyor. Kadınların yürüttüğü mücadele, şiddetin fiziksel saldırılarla sınırlı olmadığını; psikolojik, ekonomik, dilsel ve dijital biçimlerde de yaşandığını ortaya koyuyor. Birbirini besleyen bu şiddet biçimleri arasında psikolojik şiddet, kadınların özgüvenini, karar alma süreçlerini ve toplumsal yaşama katılımını doğrudan etkiliyor.
 
Psikolojik şiddetin hangi amaçlarla uygulandığını ve buna karşı kolektif mücadelenin önemini değerlendiren psikolog Gülşen Canan, bireysel terapilerin önemli olduğunu ancak tek başına yeterli olmadığını vurgulayarak daha örgütlü, kolektif ve toplumsal bir mücadele verilmesi gerektiğini söyledi.
 
‘Şiddeti erkek elinden bağımsız düşünmek mümkün değil’
 
Şiddetin yaşamın her alanında kadınları zorladığını ve kadınların şiddet nedeniyle yaşam alanlarından koparıldığı bir gerçeklikle karşı karşıya olunduğunu ifade eden Gülşen Canan, şiddetin “erkeklik” ile bağdaştırıldığı noktada var olan hiyerarşik durumdan kaynaklanabildiğini söyledi. Gülşen Canan, “Bu hiyerarşik durumun güç göstergesi ne oluyor? Devlet ya da bir başka güçlü el tarafından erkeğe, erkekliğe uygulanıyor ve erkeklik de bunu kendinden daha zayıf diye tanımladığı kadın cinsiyetine uyguluyor. Kadın cinsiyetinden de tabii ki topluma yansıyan bir noktaya evriliyor. Şiddetle gücü nasıl bağdaştırabiliyoruz? Aslında tahakküm kurma isteğinin, o gücü yaşatma ve yaşama arzusunun özellikle erkeklik algısı üzerinden nasıl bizlere yansıdığını görebiliyoruz. Şiddeti bir erkek elinden bağımsız düşünmek çok da mümkün olmuyor. Günün sonunda, bütün şiddet örüntüleri bir güç isteği ve arzusundan kaynaklanıyor ve o tahakkümü sağlayan fiziksel, psikolojik, ekonomik, cinsel, dijital ve belki adını daha da bir sürü tanımlamayla artırabileceğimiz bir olgu olarak maalesef karşımıza çıkıyor” dedi.
 
‘Şiddet türlerinin hepsinde amaç kadının özne olmasını engellemek’
 
Psikolojik şiddetin ve genel anlamda şiddetin temel amacının, kadının bir özne olarak var olmasını engellemek olduğunu dile getiren Gülşen Canan, karar mekanizmalarında yer alan kadınların psikolojik şiddet sonucunda kendi kararlarını sorgulayabildiğini, kararlarının aşağılandığını düşündüğünü ve doğru olmadığı kanaatine varabildiğini belirtti. Gülşen Canan, “O güvenli alanı sağlayamadığı için ve kendinde o gücü göremediği noktada maalesef bir şeyleri yapmaktan vazgeçebiliyor. Neden? Çünkü aşağılandığınız, suçlandığınız, utandırıldığınız, belli bir noktada birtakım kavramlar içine sıkıştırıldığınız, öznesi olamadığınız hayatınızın belli bir noktasında zaten karar alabilme noktanızda daha da zayıf, daha izole bir noktaya evrilebiliyor. Bu yüzden psikolojik şiddet ve şiddet türlerinin hepsinde zaten amaç kadının özne olabilmesini hedeflemek. Kadın, özne olamadığı bir yerde daha izole bir yaşam süreceği için de maalesef karar mekanizması olamama, kendi bedeni üzerinde karar sağlayamama ya da karar verme durumlarına çok güvenememe ve bu yüzden de özgüvensiz, ‘kırılgan’ diye tanımlanan bir noktaya evriliyor” şeklinde konuştu.
 
‘Daha örgütsel bir çalışma alanı belirlemek gerekiyor’
 
Şiddetin kadınları geri çekilmeye ittiğini ve bu nedenle kadınların belirli alanlara sıkışabildiğini sözlerine ekleyen Gülşen Canan, “Bir yerlerden çözüm mü bekliyoruz? Bir yerlerden adım mı bekliyoruz? O örgütselliği çok sağlayamadığımız bir yerde bireysel olarak adımlar atmaktan da çekiniyoruz. Ki şiddet asla bireysel bir olgu noktasında değildir. Artık daha toplumsal, daha kolektif olarak karşımıza çıkıyor. Bu noktada kadının da örgütselliğini sağlayabilecek bir mekanizmaya ulaşımı, bir noktada onu besleyen bir yere dönüşecektir. Evde yaşıyoruz, sokakta yaşıyoruz. Hiç tanımadığımız insanlar tarafından günün sonunda fiziksel ya da psikolojik anlamda bir eleştiriye, bir şiddete maruz kalabiliyoruz. Burada amaç ne ediniliyor? Kadın daha mağdur bir noktaya çekilmeye çalışılıyor. Bu durumda bizlerin yapabileceği şey ne oluyor? Mağdur kelimesini üzerimize mi alacağız? Yoksa bu kelimenin karşıtlığı için mücadele içerisine mi gireceğiz? Bunun için sanırım biraz daha örgütsel bir çalışma alanı belirlemek gerekiyor” diye belirtti.
 
‘Psikolojik şiddet karşısında bireysel terapi neden yeterli değil?’
 
Bir psikolog olarak psikolojik şiddet karşısında yalnızca bireysel terapinin yeterli olamayacağını düşündüğünü söyleyen Gülşen Canan, bunun nedenini şu sözlerle anlattı: “Kadın bir danışanla klinik ortamında çalıştığınızda o kadın tekrar o toplum içerisine geri dönüyor. Bu, bireysel bir çalışma olarak sınırlı ve biraz daha yüzeysel bir alanda kalıyor. Neden? Çünkü dönüştürmek istediğimiz, değiştirmek istediğimiz amaç ve hedefler farklı bir noktada oluyor. Belli bir noktada psikolojik şiddet asla ve asla bilinçsiz yapılan bir durum değil. Kimisi sizin güçlü yanınızı hedef edinir. Kimisi sizin daha girişken bir noktanızı hedef edinir. Kimisi sizin kendinize olan inancınızı hedef edinir ve bu yüzden de bazı durumlarda sizi aşağıya çekebilmenin ilk yolu nedir? Sizin bazı durumlarda bir şeyleri yapamayacağınız inancını geliştirmektir. Bu da fiziksel şiddet uygulayabilecek bir alanda değilse psikolojik şiddet ile oluyor. Günümüzde bazen, ‘Fiziksel şiddet olsa daha yumuşak olurdu’ diyebiliyoruz. Şiddeti normalize etmiyoruz ama kıyaslıyoruz bir yerde. Çünkü psikolojik şiddetin de bir o kadar ağır vakalara neden olduğunu biliyoruz. Bu noktada fiziksel şiddet ya da psikolojik şiddet, hiçbiri bilinçsiz bir şekilde yapılmıyor.”
 
‘En önemli nokta sorunun kaynağına inebilmek’
 
Psikolojik şiddet karşısında bireysel terapilerin önemli olduğunu ancak en önemli noktanın sorunun kaynağına inmek olduğunu belirten Gülşen Canan, “Sorunun kaynağına inemediğinizde, o sorunun kaynağını bulamadığınızda o kişinin yaşamış olduğu ruhsal bozukluk ya da o karmaşaya dair, bireysel terapi anında anlık iyileşmeler olabilir. Ama dışarıya gittiği zaman tekrar aynı durumlar bu sefer başka insanlarda baş göstereceği için o travmatik deneyim tekrar tekrar kendini gösterecektir. Bu yüzden bazı durumlar daha örgütsel, daha kolektif, daha sosyal bir mücadele gerektirir. Bu yüzden de öncelikli hedef olarak günümüzde dilimize yerleşmiş birçok kelimenin ya da birçok söylemin, yasal bir çerçevede değerlendirilmesi gereken, biraz daha yaptırımı uygulanmış bir noktada olan, kadının sosyal haklarının biraz daha güvenli bir alana taşındığı, daha kolektif bir çalışma önemlidir” diye konuştu.
 
‘Şiddete karşı kolektif mücadele’
 
Kadınların yalnız kaldıklarını düşündükleri ve kolektif gücü göremedikleri için şiddeti normalleştiren toplumsal baskılara karşı gelemediklerini, bu nedenle şiddetin giderek arttığını söyleyen Gülşen Canan, “Şiddet her zaman olumsuz yanıyla karşımıza çıkmıyor. Olumlu düşündüğümüz yerlerden de karşımıza çıkabiliyor. Mesela düğünlerimiz, yaşamsal koşullarımız, kadının paketlenen görüntüleriyle karşı karşıya kaldığımız bir yaşam sürdürmekteyiz. Hepsi göz önünde bulundurulduğunda şiddetle mücadele etmek için en önemli şeyin bir arada olup, o gücün kolektif bir noktaya taşınıp ve bununla beraber bilinçli ve bilinç düzeyini biraz daha uyandıran çalışmalara yönelmemiz gerektiği ve bunun içinde kadınların o örgütlü mücadelelerde daha gönüllü, daha kucaklayıcı bir noktada yer almalarıdır. Kadınlar yalnız değildir ve bu şiddete karşı da kendi özgür iradeleri ve öz güçleri ile birlikte mücadele edeceklerdir” dedi.