Rojava'da bir yıl: Saldırılar, direniş ve kazanımlar
- 10:42 21 Kasım 2026
- Güncel
Derya Ceylan
HABER MERKEZİ - Rojava'da son bir yılda yaşanan saldırılar ve siyasi gelişmeler, 14 yıllık mücadeleyle elde edilen kazanımları tehdit etti. Kadın kurumlarının kapatılması, eşbaşkanlık sistemine yönelik müdahaleler ve YPJ'nin statüsüne ilişkin belirsizlikler sürerken, kadınlar 25 Kasım'ı kazanımlarını koruma ve anayasal güvenceye alma mücadelesiyle karşılıyor.
Rojava'da kadınlar, 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü'nü, 14 yıldır verdikleri mücadelenin kazanımlarını koruma arayışının öne çıktığı bir dönemde karşılıyor. 20 Kasım 2025 ile 20 Kasım 2026 arasında yaşanan askeri ve siyasi gelişmeler, kadınların yönetimdeki temsiliyetinden özsavunma örgütlenmelerine, ev içi şiddetle mücadeleden eğitim ve ekonomik haklarına kadar birçok alanı etkiledi. Özellikle Ocak 2026'da başlayan saldırılar ve ardından Şam yönetimiyle yürütülen entegrasyon süreci, kadınların kurduğu sistemin geleceğini temel tartışma başlıklarından biri haline getirdi.
Rojava Devrimi'yle birlikte eşbaşkanlık sistemi, kadın meclisleri, Mala Jin (Kadın Evleri), kadın yasaları, kadın kooperatifleri ve özsavunma yapılanmaları aracılığıyla toplumsal yaşamın birçok alanında örgütlenen kadınlar, son bir yılda bu kurumları ayakta tutmaya çalıştı. Kadınların karşı karşıya kaldığı tehditler bölgelere göre farklılaştı. Şam yönetiminin kontrolüne geçen bazı kentlerde kadın kurumları kapatılırken, Qamişlo ve çevresinde faaliyetlerini sürdüren kadın örgütleri şiddet başvurularını takip etmeye, eğitim çalışmaları yürütmeye ve yeni örgütlenmeler oluşturmaya devam etti.
Ocak saldırıları kadınların yaşamını da hedef aldı
Rojava'daki gelişmelerin seyrini değiştiren süreç, 6 Ocak’ta Halep'in Kürt nüfusun yoğunlukta olduğu Şêxmeqsûd ve Eşrefiyê mahallelerinde başlayan çatışmalarla hızlandı. Suriye Geçici Hükümeti güçleri ile Kürt güçleri arasındaki çatışmaların ardından saldırılar farklı bölgelere yayıldı. Halep'teki çatışmalar nedeniyle yaklaşık 150 bin kişi yerinden edildi. Reqa ve Dêrazor'un da aralarında bulunduğu geniş alanların kontrolü Şam yönetimine geçti.
Çatışmalar sırasında kadınlara yönelik ağır ihlaller de gündeme geldi. Suriye İnsan Hakları Ağı (SNHR) ve diğer insan hakları örgütleri, Şêxmeqsûd'da yaşamını yitiren bir kadın savaşçının cenazesinin binadan aşağı atılmasını belgeleyerek, olayın soruşturulmasını istedi. Reqa’da ise bir kadın savaşçıya ait saç örgüsünün silahlı bir kişi tarafından kesilip teşhir edildiği görüntüler kamuoyuna yansıdı. Bu görüntüler, Kürt kadınların başlattığı saç örme eylemlerinin de çıkış noktası oldu.
Kadınlar, saldırılara karşı Rojava'dan Kürdistan ve Avrupa'ya uzanan dayanışma eylemleri gerçekleştirdi. Ocak ayında başlayan saç örme kampanyasında binlerce kadın saçlarını örerek fotoğraf ve görüntülerini paylaştı. Eylemlerde saç örgüsü, kadınların kimliğini, hafızasını ve mücadelesini savunmanın sembolü olarak kullanıldı.
Sekiz ayda Suriye genelinde 118 kadın yaşamını yitirdi
Suriye İnsan Hakları Gözlemevi'nin (SOHR) Eylül ayında açıkladığı verilere göre, yılın ilk sekiz ayında Suriye genelinde 118 kadın yaşamını yitirdi. Kadınların 37'si Halep'te, 8'i Reqa'da, 7'si Hesekê'de yaşamını yitirdi. En fazla ölümün yaşandığı ay, 33 kadınla Ocak oldu.
Bu veriler, erkekler tarafından gerçekleştirilen kadın katliamlarının yanı sıra silahlı çatışmalar, bombardımanlar, mayınlar, savaş kalıntıları ve farklı nedenlerle meydana gelen ölümleri kapsıyor. Dolayısıyla rakamlar, doğrudan erkek şiddeti sonucu katledilen kadınların toplamını göstermiyor. Rojava'da son bir yılın tamamını kapsayan, kadın katliamlarını nedenlerine göre ayrıştıran güncel ve kapsamlı bir veri ise kamuoyuna açık kaynaklarda bulunmuyor.
Kadın örgütleri, savaş koşullarının kadınları ekonomik ve toplumsal açıdan daha güvencesiz hale getirdiğine dikkat çekiyor. Yerinden edilme, gelir kaybı, barınma sorunları ve hukuki koruma mekanizmalarının zayıflaması, kadınların şiddete karşı mücadelede karşılaştığı başlıca sorunlar arasında yer alıyor.
Kadınların yıllar içinde elde ettiği haklar
Rojava'da kadınların son bir yılda korumaya çalıştığı kazanımların önemli bir bölümü, 2012'den sonra kurulan demokratik özerk yönetim sistemi içerisinde geliştirildi. 2014 yılında kabul edilen Kadın Yasası ve 2023 yılında yürürlüğe giren Aile Yasası, zorla evlendirme, çok eşlilik ve çocuk yaşta evliliklere karşı düzenlemeler içerdi. Kadınların boşanma, velayet ve mülkiyet haklarıyla ilgili korumalar oluşturuldu. Şiddete maruz bırakılan kadınların hukuki süreçlerinde kadın kurumlarının yer alması sağlandı.
Bu düzenlemelerin yanı sıra eşbaşkanlık sistemiyle kadınların yerel yönetimlerde, siyasi kurumlarda ve toplumsal karar alma mekanizmalarında erkeklerle birlikte görev üstlenmesi benimsendi. Kongra Star, Zenûbiya Kadın Topluluğu, Süryani kadın örgütleri ve diğer kadın yapıları, farklı halklardan kadınların örgütlenmesinde rol oynadı.
Kadınların toplumsal yaşamda söz ve karar sahibi olması için eğitim, sağlık, ekonomi, adalet ve güvenlik alanlarında kadın kurumları oluşturuldu. Ancak bu kazanımların varlığı, eril zihniyetin ve aile içi şiddetin ortadan kalktığı anlamına gelmedi. Kadın örgütleri bir yandan şiddetle mücadele ederken, diğer yandan yerleşik toplumsal eşitsizlikleri değiştirmeye çalıştı.
Mala Jin'lere yüzlerce başvuru yapıldı
Kadına yönelik şiddetle mücadelede kurulan en önemli mekanizmalardan biri Mala Jin oldu. Kadınlar, şiddet, tehdit, zorla evlendirme, boşanma, aile içi uyuşmazlıklar ve ekonomik sorunlar nedeniyle bu merkezlere başvurdu. Mala Jin'ler, kadınların korunması, hukuki destek alması ve gerektiğinde ilgili kurumlara yönlendirilmesi amacıyla çalışmalar yürüttü.
ANHA'nın 2025 yılı sonunda yayımladığı faaliyet bilançosuna göre, Aralık 2024 ile 1 Kasım 2025 arasında Cizîr ve Fırat kantonları ile Halep'teki kadın evlerine 4 bin 477 dosya ulaştı. Bunlardan 2 bin 295'i sonuçlandırılırken, 659 dosya şiddet ve erken evlilik gibi gerekçelerle mahkemelere sevk edildi.
2026 yılında da kadınların başvuruları sürdü. Rojava Kadın ve Çocuk Haklarını Koruma Araştırma Merkezi'nin Qamişlo'da yaptığı ve 600 kadınla yüz yüze görüşmeye dayanan araştırmada, Mala Jin'in yılın ilk altı ayına ilişkin kayıtları paylaşıldı. Buna göre 240 başvurunun 153'ü kadın-erkek arasındaki uyuşmazlıklar ve erkek şiddetiyle bağlantılıydı. Başvuruların 109'u uzlaşı ve alternatif çözüm yöntemleriyle sonuçlandırılırken, 36 dosya adli mercilere gönderildi.
Araştırmada ekonomik krizin kadınların yaşamına etkisi de ele alındı. İşsizlik, fiyat artışları ve gelir kaybının kadınların ekonomik bağımsızlığını zayıflattığı, şiddete uğradıkları ortamdan ayrılmalarını zorlaştırdığı belirtildi. Kadınlar, şiddetle mücadelede oluşturulan kurumların ve koruma mekanizmalarının sürdürülmesini istedi.
Bazı kentlerde kadın kurumları kapatıldı
Kadınların kazanımlarına yönelik en somut değişikliklerden biri, Ocak ayında kontrolü Şam yönetimine geçen bölgelerde yaşandı. Avusturya Federal Göç ve İltica Dairesi'nin ülke bilgisi çalışmaları kapsamında Temmuz ayında yayımlanan saha araştırmasına göre Reqa ve Tebqa'daki Mala Jin merkezleri, yönetimin değişmesinin ardından kapandı. Raporda, bu merkezlerde çalışan bazı kadınların evlerine çekilmek zorunda kaldığı, bazılarının ise başka bölgelere göç ettiği aktarıldı.
Buna karşılık Qamişlo ve özerk yönetim kurumlarının faaliyet göstermeye devam ettiği diğer bölgelerde Mala Jin, kadın örgütleri ve Jinwar Kadın Köyü gibi yapılar çalışmalarını sürdürdü.
İdari alanda da değişiklikler yaşandı. Temmuz ayında Özerk Yönetim'e bağlı Kadın Kurumu'nun Suriye Sosyal İşler ve Çalışma Bakanlığı bünyesindeki Aile ve Nüfus İşleri Komisyonu'na entegrasyonu açıklandı. Şam yönetimi bu adımı kurumların birleştirilmesi olarak duyururken, kadın hareketleri kadınların bağımsız karar alma mekanizmalarının korunmasını istedi.
Eşbaşkanlık sistemi de bu süreçten etkilendi. Syria Direct'in Kasım ayında yayımladığı saha haberinde, Qamişlo Belediyesi'nin eski eşbaşkanlarından Bêrîvan Omer'in Ağustos ayında görevinden alındığı, belediyelerdeki kadın meclislerinin de dağıtıldığı aktarıldı. Yeni yönetimde kadınlara bazı görevler verilmesine rağmen, kadınların yıllardır içinde yer aldığı kolektif karar alma sisteminin aynı biçimde sürdürülmediği belirtildi.
YPJ'nin statüsüne ilişkin görüşmeler devam ediyor
Kadın Savunma Birlikleri'nin (YPJ) geleceği de son bir yılın temel gündemlerinden biri oldu. DAİŞ'e karşı mücadelede yer alan ve Rojava'da kadınların özsavunma örgütlenmesinin önemli bir parçası olan YPJ'nin yeni Suriye ordusu ve güvenlik yapılanmasında nasıl yer alacağı henüz kesinleşmedi.
29 Ocak’ta Şam yönetimi ile Demokratik Suriye Güçleri (QSD) arasında imzalanan anlaşmanın ardından askeri ve idari entegrasyon görüşmeleri başladı. Ancak YPJ'nin bağımsız kadın yapılanması olarak varlığını sürdürme talebi, görüşmelerde çözüme kavuşturulamayan başlıklardan biri oldu.
Eylül ayında YPJ'nin İçişleri Bakanlığı bünyesinde özel görev gücü olarak yer almasına ilişkin ön mutabakat duyuruldu. YPJ Sözcüsü Ruksen Mihemed, 12 Kasım'da yaptığı açıklamada ise Halep ve Hesekê'de iki özel kadın taburunun oluşturulması konusunda anlaşmaya varıldığını, her taburda 400 kadın savaşçının bulunmasının öngörüldüğünü belirtti. Bin 484 YPJ üyesinin sicil bilgilerinin teslim edildiğini aktaran Ruksen Mihemed, mutabakatın henüz sahada uygulanmadığını söyledi.
YPJ yönetimi, kadınların güvenlik ve savunma alanından dışlanmasının kabul edilemeyeceğini belirterek, kadınların oluşturduğu özsavunma sisteminin tanınmasını istiyor.
Hukuki kazanımların geleceği belirsiz
Rojava'da kadınların karşı karşıya kaldığı bir diğer sorun, özerk yönetim döneminde kabul edilen yasaların geleceği. Suriye'nin mevcut kişisel statü hukukunda çok eşliliğe izin verilmesi ve evlilik ile boşanma konularındaki eşitsizlikler, kadın kurumlarının kaygı duyduğu başlıklar arasında bulunuyor.
Özerk Yönetim'in Aile Yasası'yla sağlanan korumaların ülke genelinde uygulanacak yeni hukuk düzeninde nasıl sürdürüleceği açıklığa kavuşmadı. 2025 yılında kabul edilen Suriye Anayasal Bildirgesi, kadınların haklarına ve eşitliğe ilişkin hükümler içerse de İslam hukukunu yasamanın temel kaynağı olarak belirlemesi nedeniyle kadın örgütleri tarafından eleştirildi.
Kadın hareketleri, anayasal güvencenin kadınların siyasi temsiliyetiyle birlikte evlilik, boşanma, miras, çalışma, eğitim ve şiddetten korunma haklarını da kapsaması gerektiğini belirtiyor. Bu nedenle yürütülen entegrasyon görüşmelerinin kadınların kazanımlarını ortadan kaldırmaması ve kadın örgütlerinin müzakere süreçlerinde doğrudan yer alması talep ediliyor.
Kadınlar örgütlenmelerini yeniden düzenliyor
Siyasi ve askeri gelişmeler karşısında Kongra Star ve diğer kadın örgütleri, 2026 yılı boyunca çeşitli konferanslar, eğitimler ve kitlesel etkinlikler gerçekleştirdi. Ocak saldırılarının ardından Kobanê ve Qamişlo'da kadınlar kazanımlarını koruma talebiyle yürüyüşler düzenledi. Şubat ayında YPJ'ye destek amacıyla gerçekleştirilen eylemlerde kadınların özsavunma örgütlenmesinin sürdürülmesi istendi.
Kongra Star, Ekim ayında Qamişlo ve Çilaxa'da örgütlenme konferansları gerçekleştirdi. Konferanslarda kadın komünlerinin canlandırılması, koruma komitelerinin güçlendirilmesi ve kadınlara yönelik ekonomik projelerin geliştirilmesi tartışıldı. Kadınlar, mevcut kurumlarını korumanın yanında değişen koşullara göre yeni bir çalışma programı oluşturmayı kararlaştırdı.
Kadın örgütleri, anadilinde eğitim hakkı için yürütülen mücadelede de yer aldı. Kasım ayında Rojava Üniversitesi ve Kürtçe eğitim hakkı konusunda gelişen öğrenci eylemlerine Kongra Star destek verdi. Kadınlar, anadilinde eğitimin anayasal hak olarak kabul edilmesini istedi.
25 Kasım kampanyası üç dilde başlatıldı
Rojava Kadın Hareketleri ve Örgütleri Ortak Eylem Platformu, 8 Kasım’da Qamişlo'daki 12 Mart Şehitleri Stadyumu'nda yaptığı açıklamayla 25 Kasım kampanyasını başlattı. Kürtçe, Arapça ve Süryanice okunan açıklamada, “Birlik olun; Jin, Jiyan, Azadî” sloganıyla kadınların ortak mücadele yürüteceği duyuruldu.
Kampanyanın temel gündemleri arasında erkek şiddeti, kadın katliamları, ekonomik eşitsizlikler, kadınların siyasetten dışlanması ve entegrasyon sürecinde kazanımların korunması yer aldı. Kadın örgütleri, şiddetin önlenmesi için etkili yasalar çıkarılmasını, faillerin yargılanmasını ve kadınların karar alma mekanizmalarında eşit biçimde temsil edilmesini talep etti.
Kampanya kapsamında Qamişlo, Dirbêsiyê, Tirbespiyê ve Cizîr bölgesinin diğer kentlerinde toplantılar, seminerler ve yürüyüşler düzenlendi. Çalışmalarda erkeklere yönelik eğitimlere de yer verildi. Kadınlar, erkek şiddetiyle mücadelenin toplumsal sorumluluk olduğunu ve bunun için yasal düzenlemelerle birlikte eğitim çalışmalarının da sürdürülmesi gerektiğini vurguladı.
18 Kasım'da Qamişlo'daki Azadî Parkı'nda yaklaşık 300 kadının katılımıyla gerçekleştirilen diyalog forumunda siyasi şiddet, hak ihlalleri ve kadınların entegrasyon sürecindeki rolü tartışıldı. Forumun sonuç bildirgesinde kadınların anayasal haklarının tanınması, karar alma mekanizmalarına eşit katılımı, anadilinde eğitim hakkı ve kadınlara yönelik şiddetin bağımsız mekanizmalar aracılığıyla izlenmesi talep edildi.
Kadınlar hangi aşamada?
Rojava'da 25 Kasım öncesinde kadınların mücadelesi, kazanımların yeni Suriye'deki statüsünün belirlenmesi aşamasında devam ediyor. Kadın kurumlarının bir bölümü faaliyetlerini sürdürürken, kontrolün değiştiği bazı kentlerde kadınların yıllardır oluşturduğu mekanizmalar ortadan kalktı. YPJ'nin statüsüne ilişkin görüşmelerde mutabakat açıklamaları yapılmasına rağmen uygulama süreci tamamlanmadı. Kadınların hukuki kazanımlarının yeni anayasada nasıl yer alacağı da belirsizliğini koruyor.
Kadın hareketleri ise bu süreci izlemekle yetinmeyerek örgütlenmelerini yeniden düzenliyor. Şiddete karşı oluşturulan kurumların korunması, kadınların siyasi ve ekonomik yaşamda söz sahibi olması, anadilinde eğitim hakkı ve kadınların özsavunma örgütlenmesinin tanınması temel talepler arasında bulunuyor.
20 Kasım'da Rojava'dan bir kadın heyetinin Güney Kürdistan'daki Kürt Kadın Birliği Platformu çalışmalarına katılması da dayanışmayı genişletme yönündeki girişimlerden biri oldu.
Kadınlar bu yıl 25 Kasım'ı, yıllardır mücadele ederek elde ettikleri hakların geleceğinin tartışıldığı bir dönemde karşılıyor. Rojava kadın hareketinin önündeki temel gündem, savaş koşullarında oluşturulan kadın kurumlarının varlığını sürdürmesi ve bu kurumların yeni Suriye'nin hukuk ve yönetim sisteminde güvence altına alınması. Kadınlar, bu talepler etrafında sokaklarda, mahallelerde, kurumlarda ve müzakere süreçlerinde söz sahibi olma mücadelesini sürdürüyor.







