Hapishanede çocuk olmak
- 10:54 20 Kasım 2026
- Güncel
Öznur Değer
HABER MERKEZİ - Hapishanedeki çocukların durumunu değerlendiren CİSST Hapiste Çocuk Tematik Alan Uzmanı Cansu Şekerci, hapishanede 5 bin 121 çocuk bulunduğunu aktarırken, 883 çocuğun ise annesiyle hapishanede tutulduğunu kaydetti. Cansu Şekerci, “Çocukların hapishanede tutulmak yerine, onarıcı mekanizmalara erişmeleri gerekiyor” dedi.
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu’nun 20 Kasım 1959'da Çocuk Hakları Bildirisi'ni kabul etmesinin üzerinden 67 ve 20 Kasım 1989'da Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'yi kabul etmesinin üzerinden ise 37 yıl geçti. Aradan geçen yıllara 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü’nde, çocuklar güvensiz ve güvencesiz alanlarda yaşam sürmeye devam ediyor. Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nün 2 Kasım’da yayınladığı son verilere göre, hapishanede 12-17 yaş arasında 5 bin 121 çocuk bulunurken, bu sayı Ekim ayı verilerinde 4 bin 949 olarak kayda geçti. Yani bir ayda hapishanede 172 çocuk artarken, 7593 sayılı Kanun ve Çocuk Koruma Kanunu'nda yapılan değişiklikler ile çocuklar daha korumasız alanlara itiliyor.
Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği (CİSST) Hapiste Çocuk Tematik Alan Uzmanı Avukat Cansu Şekerci, 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü dolayısıyla hapishanede tutulan çocukların yaşadıklarını anlattı.
Özgürlüğünden yoksun bırakılan çocukların geniş yelpazeden ele alınması gerektiğini belirten Cansu Şekerci, bunları sığınma merkezleri, mülteci kampları, Geri Gönderme Merkezleri, Ruh Sağlığı Hastanelerindeki, askeri disiplin altındaki, denetim altındaki, karakollardaki ve alternatif bakım merkezlerindeki çocuklar olarak sıraladı. CİSST’in bu anlamda 0-6 yaş arası anneleri ile hapishanede tutulan çocuklar ile 12-18 yaş arası kendi dosyaları dolayısıyla hapsedilen çocukları çalışmalarına dahil ettiğini ifade eden Cansu Şekerci, “0-6 yaş arası çocuklar Ceza Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nün düzenli yayınladığı istatistiklerin bir parçası değil. Biz de bilgi edinme başvurularını yaptığımızda ‘Bu kurum içi işleyişle ilgilidir’ denilerek yanıt alamıyoruz. Halbuki son derece istatistiki bir bilgi hapishanelerde anneleriyle tutulan çocukların sayısı” dedi.
883 çocuk annesiyle hapishanede tutuluyor
Anneleri ile hapishanede tutulan çocuk verisinin senede bir iki kere çeşitli toplantı veya komisyon görüşmelerinde paylaşıldığını aktaran Cansu Şekerci, verinin en son Aralık başında hakkında adli işlem yapılan çocuklara ilişkin kurulan Meclis Araştırması Komisyonu’nda aktarıldığını dile getirdi. Bu verilere göre hapishanede annesi ile kalan çocuk sayısının 7 Ocak 2026 itibari ile 883 olduğunu kaydeden Cansu Şekerci, çocuklara dair herhangi bir kırılım bilgisi olmadığını belirtti. Cansu Şekerci, “5 bin 121 sayısı, her seferinde çıtayı daha yukarı taşıyan çocuk mahpus sayısı maalesef. Ama bu istatistiklerin bir önemi var; bunlar sadece o tarihe ait veriler. Ertesi gün bir çocuk tahliye olacak, biri tutuklanacak. Yani aslında yolu hapishanelerden geçen çocuk sayısının çok daha fazla olduğunu tahmin edebiliyoruz” şeklinde konuştu.
‘İçerdeki çocuklardan çok haberdar olamıyoruz’
Hapishanelerin “yetişkin, erkek, sağlıklı, heteroseksüel, Suni, engelsiz, yaşlı da olmayan erkekler” için dizayn edilen yerler olduğunun altını çizen Cansu Şekerci, “Dolayısıyla bunun dışında kalan her bir özne, hapishanenin kendilerine uygun olmayan tarafları nedeniyle ihlallere maruz kalıyor. Çocuklar da bunun en başat örneklerinden biri. Çocukların yargılamaları, kişisel verilerinin korunması ve özel hayatlarını etkilememek amacıyla isimler bakımından gizli yapılıyor. Dolayısıyla içerdeki çocuklardan çok da haberdar olamıyoruz. Yetişkinlerin dışarıya ulaşması, dışarıya ulaşabileceği mekanizmaları tanıdığı, ailesiyle daha kolay iletişime geçebildiği, telefonla daha rahat görüştüğü, parasal durumu elverdiği veya bir avukatı olduğu için çok daha kolayken, çocuklar için çok mümkün olmuyor. Çocukların da avukatı var ama çocukların çoğunun avukatı CMK avukatı olduğu için, hüküm alan bir çocuğun içeride ulaşabileceği kimse olmadığı için adli yardım sistemi ortadan kalkmış oluyor. Avukatların çocuklara ne kadar ulaştığı ise aslında kanayan bir yara adalet sisteminde. Dolayısıyla çocukların içeride yaşadığı hak ihlallerinden çok sınırlı haberdar olabiliyoruz” sözlerine yer verdi.
Çocukların kaldığı hapishanelerin türü ihlalleri etkiliyor
Cansu Şekerci, çocukların genel olarak ne yaşadığının bilinmediğini söyleyerek, “Adalet Bakanlığı, sivil toplum örgütü veya bir denetim mekanizmasının, bu çocukların ne tür ihlaller yaşayıp daha ne tür ihlallerle karşılaşabileceği ve buna karşı nasıl önlem alınması gerektiği sorusuna sahadan alabileceği hazırda kapsamlı veri yok. Sınırlı sayıda çocuğa ulaştığımız için elimizdeki verinin sınırlı olduğunu ve görünmeyen pek çok etkilenme olduğunu hatırlatmak gerekiyor. Çocukların bir kısmı çocuk hapishanelerinde tutuluyor, ciddi bir kısmı yetişkin hapishanelerin çocuk koğuşlarında tutuluyor. Dolayısıyla çocukların hangi hapishane türünde olduklarına bağlı olarak da uğradığı hak ihlalleri farklılaşabiliyor. Örneğin, bir çocuk hapishanesindeki kız çocuğun erişebileceği sosyal etkinlikler ya da psikososyal servisin çocuk odaklı bakış birimi bir yerde var iken, 400 kişilik bir kadın hapishanesinin on kişilik çocuk koğuşunda bu sosyal etkinliklere erişim ya da psikososyal servise erişim çok daha sınırlı oluyor” diye belirtti.
‘Kapalı alanın kendisi bir tecridi ortaya koyuyor’
Kapalı alanın kendisinin bir tecridi ortaya koyduğuna işaret eden Cansu Şekerci, “Gelişim dönemindeki bir insan için kendini gerçekleştirme ihtiyaçlarını, daha ilerdeki vadede ortaya çıkacak ihtiyaçlarını karşılama durumlarında çocuklar çok daha dezavantajlı hale geliyor. Eğitim erişimde zorluk çekiyorlar. Sosyal ilişkilerini geliştirmekte, dışarıyla ilişkiler çok kısıtlı olduğu için zorluk çekiyorlar ve bunların hepsi tahliye sonrasını etkiliyor” ifadelerini kullandı.
‘Akran zorbalığı gündemden düşmeyen kanayan bir yara’
Çocukların hapishane içerisinde maruz bırakıldığı şiddete de değinen Cansu Şekerci, “Akran zorbalığı gündemden düşmeyen kanayan bir yara. Okulda bir çocuğun uğradığı akran zorbalığı eve gittiğinde ailesi tarafından gözlemlenebilir bir şey iken, aylardır hapishanede olup da ailesi tarafından, avukatı tarafından belki ziyaret edilmeyen bir çocuğun uğradığı akran zorbalığı görülmüyor. Çocuk ziyaret ediliyor olsa bile onlar o ziyaret bittikten sonra kendi evlerine giderken, çocuğun o şiddet ortamı içerisinde kalmaya devam edecek olması bu ihlalleri görünmez kılıyor. Bir kapalı kurum olması neticesinde işkence ve kötü muamele verilerini tam olarak bilmiyoruz. Ama işkence ve kötü muamelelerin daha çok akran zorbalığı üzerinden gerçekleştiğine ilişkin izlenimler ve aktarımlarla karşılaşıyoruz” dedi.
Çocukluğu ve yetişkinliği hapishanede geçirenler
Suçun tekrarlarıyla mücadele edilmesi gerektiğinin altını çizen Cansu Şekerci, bunun çocuğun hapishaneye girmeden önce yapılması gereken bir çalışma olduğuna dikkat çekti. Cansu Şekerci, “Çocukların daha uzun sürelerle hapishanede kalması demek, artık çocukluğun bitmesi ve yetişkinlik döneminde hapsedilmeye devam etmesi anlamına geliyor. Bu da tabii ki yeni ihlalleri doğuruyor ve tahliye sonrasını çok daha olumsuz etkiliyor. Onun bir standardı yok maalesef. İçerideki uygulamalar, idarenin yaklaşımı, hapishanenin ne kadar göz önünde olup olmadığı, sistemin ne kadar gelişip gelişmediği bunların hepsini değiştiriyor” şeklinde konuştu.
Çocukların hapishanede eğitime erişimi
Çocukların hapishanedeki eğitim hakkına da erişemediğini aktaran Cansu Şekerci, eğitim anlamında çeşitli düzenlemelerin olduğunu ancak bu düzenlemelerin daha çok çocuğu örgün eğitimden kopardığının altını çizdi. Cansu Şekerci şöyle konuştu: “İki tip ile çocuk hapishanesi var. Bunlardan biri tutuklu çocukların olduğu kapalı çocuk hapishaneleri diğeri de geçmişte hükümlü çocukların olduğu ama şimdi son değişikliklerle kademeli infaz sistemine göre açık hapishane olarak kabul edebileceğimiz bu sisteme uygun eğitim evleri. Eğitim evlerindeki çocukların örgün öğrenime erişimi daha kolay olsa da tabii Adalet Bakanlığı çatısı altında ve İnfaz Kanununda düzenlenen bir kurum burası. Geçmişte örgün öğrenimle ilgili, çocukların liselere devam etmeleri ile ilgili çeşitli düzenlemeler vardı. Ancak bu uygulamada çok karşılaştığımız bir şey değildi. Bunun dışında çocukların bulunduğu kampüs hapishanelerinde Çok Programlı Anadolu Liseleri var. Ama çocuklar buraya doğrudan erişemiyor. Çocuklar için öncelikli seçenek gibi değil de dördüncü, beşinci seçenek gibi gösteriliyor. Bir de çocuk kısa süreli içeride kalacaksa, okulunu da bıraktı, üç ay burada kaldıktan sonra geri mi dönecek? Çocuklar okullaşma ihtimallerinden çıkmış oluyorlar. Yani eğitim sisteminin dışarısında kalmış oluyorlar. Dolayısıyla, eğitime erişim derken, dışarıdayken erişemediği bir eğitim var. Bunu da göz önünde bulundurmak gerekiyor. Bu anadolu liseleri falan hep oğlan çocukların kaldığı kampüs hapishanelerinin içerisinde. Kız çocukları için bunlara erişim çok daha sınırlı ve belki de imkansız. Bir çocuğun okurken hapsedildiği durumda, eğer suç tipine göre içeride kalması da uzun sürecek gibi gözüküyorsa, ‘Sen buradan çıkana kadar zaten devamsızlıktan kalacaksın, açık öğretime dahil ol’ gibi çocuğu örgün öğretimden dışarı çıkaran bir anlayış var. Bu da çocukları dışarı çıktıktan sonra topluma entegre etmediği gibi daha çok toplumdan koparmaya yöneliktir.”
Çocuklar hangi ilacı neden kullandıklarını bilmiyor
Hapishanede tutulan çocukların sağlığa erişim hakkına vurgu yapan Cansu Şekerci, sağlığın ruhsal ve bedensel olarak bütünlüklü ele alınması gerektiğinin altını çizdi. İçeride tutulmanın kendisinin sağlık açısından bir sıkıntı olduğunu dile getiren Cansu Şekerci, “Çocukların reviri var ama bunlara ne kadar erişebileceği ayrı bir soru işareti. İçerdeki çocuk eğer düzenli ilaç kullanıyorsa, kronik hastalıkları varsa, ilaçlarına ne kadar erişebildiği de bir soru işareti. Revire ulaşabiliyor mu, bu konuda bilgi veriliyor mu, avukat bilgi veriyor mu, çocuk neye ihtiyacı olduğunu biliyor mu? Çocuğun katılım hakkı, çocuk hakları temel bir ilkedir. İlaç kullandığını bildiğimiz çocuklara ‘hangi ilacı kullanıyorsun’ diye sorduğumuzda, isim veremiyorlar. Niye kullandıklarını bilemiyorlar. Çocuklar katılımlarıyla değil, bir şeye maruz kalarak öğreniyorlar. Dışarıda yetişkinler bir karar veriyor ve çocuk da ona uyuyor ya da buna maruz kalıyor, gibi bir sistem var” ifadelerine yer vererek, çocuğun içeride yeterince beslenemediğine işaret etti.
‘Hakim bazı çocukların çocuk olmadığına karar veriyor’
7593 sayılı Kanun ve Çocuk Koruma Kanunu'nda yapılan değişikliklere dikkat çeken Cansu Şekerci, yasa değişikliğinin çocuk hakları alanında çalışan pek çok uzmanı endişeye sürüklediğini vurguladı. “Sadece çocukların hapsedilmesi ile ya da çocuk adalet sistemi ile ilgili düşünürsek bazı şeyleri gözden kaçırıyor olabiliriz” diyen Cansu Şekerci, “Burada aslında çocukluk yaşının uzaklaştırılması ile ilgili ciddi bir sorun var. Hakim bazı suç tipleri dolayısıyla bazı çocukların çocuk olmadığına karar veriyor. Bu da kamuoyunun tepkisine bağlı olarak ya da çocuğun hangi suçu kime yönelik işlediğine bağlı olarak hakime tuhaf bir takdir yetkisi veriyor. Çocukluk yaşını ya da bilişsel kapasiteyi 18 yaşın üstünde de tartışmamız gerekiyor. Çünkü uluslararası literatür bunu söylüyor; ‘Beynin gelişimi, davranışların yönlendirme sonuçlarını öngörebilme kabiliyeti 18 yaş sonrası için de devam ediyordur.’ Ama Türkiye’deki düzenleme tam tersi bir yerden. Hakim belirli suç tipleri için, belirli çocukları, artık hangi çocuğu hangi suç tipi dolayısıyla ve kime karşı yargılıyorsa, ‘yetişkin adalet sistemi içerisine sokulabilir’ diyor. Bu, sadece çocuk adalet sistemi ile ilgili değil. Çünkü burada açılan bir sonraki aşamada hangi çocukların çalıştırılacağına ilişkin de bir takdir yetkisi verebilir. Hangi çocukların cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar bakımından rızasının nasıl okunacağına sebep olabilir” şeklinde konuştu.
‘Son yapılan değişikliklerle yasada büyük bir gedik açıldı’
Birleşmiş Milletler (BM) Çocuk Hakları Komitesi’nin Türkiye’ye verdiği son tavsiyeleri hatırlatan Cansu Şekerci, BM’nin “Çocuklukla ilgili bir muğlaklık var, burayı güçlendirmen gerekiyor. Evlilik, TMK kapsamında yargılama, göçmen çocukların yaş durumu, toplantı gösteri yürüyüşü hakkına erişim ve adalet sisteminde 18 yaşı muğlaklaştırıyorsun, burayı daha güvenli bir zemine çekmen gerekiyor’ tavsiyesinde bulunduğunu kaydetti. Cansu Şekerci, belirtilenlerin tam tersi bir durumla karşılaşıp son yapılan değişikliklerle yasada büyük bir gedik açılmasına tanık olduklarının altını çizdi. Buna yönelik cezalandırıcı değil, hapsetmeye alternatif olabilecek, kişiyi güçlendirebilecek yöntemler uygulanması gerekirken, son değişiklik biraz şunu söyledi bize; ‘Onarıcı adaletle ilgili bir derdimiz yok, buna dair çalışmıyoruz. Daha uzun süreli hapsetmeleri, daha ağır cezaları çalışıyoruz.’ Çocukların yaşı bakımından yetişkinleştirilmesi değil, infaz sistemi içerisindeki pozisyonları bakımından da yetişkinleştirilmesi söz konusu. Çocuklarla ilgili az düzenleme var, bu yetmez. Çocukların zaten hapishanede olmaması gerekir. Ama çocukların tutulma koşulları bakımından da yetişkinlerden farklı düzenlemelere tabi olmaları gerekir. Biz ‘bunlar az’ derken, bir baktık bu yasayla var olan, görece lehe uygulamalar da çocukların ellerinden alınmış oldu” dedi.
İdare ve Gözlem Kurulları çocuklar için de sorun
İdare Gözlem Kurulu gibi yetişkin adalet sisteminde de çok tartışılan bir meselenin artık çocuklar için de olduğunu ifade eden Cansu Şekerci, “Aileye erişim, sivil topluma erişim, avukata erişim bu kadar zorken, çocuk İdare ve Gözlem Kurulu’nun kendisi hakkında verdiği kararı İnfaz Hakimliği’ne mi taşıyacak? İnfaz Hakimliği’nde CMK atamaları yapılıyor mu mesela? Atanmıyor. Çocuk kendini nasıl temsil edecek? Buradaki çocuğun haklarını kısıtlayacak şekilde bir yasayı koyup, altında hiçbir düzenleme yapmadığımız da ya da geçerli bir yasal kabul altında bir şekilde ceza sistemiyle geriye düşmüş durumda çocuk hakları bakımından” diye belirtti.
‘Aynı gün aynı suçu 7 defa işleyen çocuk 7 ayrı ceza alıyor’
Yapılması gereken şeylerin yapılmamasının pek çok ihmal zincirini doğurduğunu sözlerine ekleyen Cansu Şekerci, “Çocuk ilk defa suçla ilişkilendiğinde ya da bir risk ortamına girdiğinde, müdahale edildiği takdirde biz zaten hapishanedeki bir çocuktan bahsetmiyor olacağız. Çocuğun yeterli koruma mekanizması içerisine girmesinin arka planı bir kere kesinlikle derin yoksulluk, Türkiye’nin içinde bulunduğu ekonomik düzen. Adli sisteme giren çocukların sayısının çok fazla olduğunu görüyoruz. Diğer yandan suç tipi tekrara çok müsait suç tipleri. Bir çocuğun bir günde yedi farklı kişiye karşı ‘cepçilik’ yapması durumda yedi farklı dosyası oluyor. Bu da yedi farklı ceza alacak olması anlamına geliyor. Burada çocuğun, başka suç tiplerini öğrenerek neye dönüştüğü ciddi bir mesele” diye belirtti.
Şiddet türleri ve toplumsal etkileri
Gündelik hayata da yerleşmiş bir “şiddet kültürü” içerisinde olduklarına dikkat çeken Cansu Şekerci, şiddet türlerini şöyle sıraladı: “Akran zorbalığı bunların en önemli örneklerinden biri ama görünmeyen yerden aile içi şiddeti, kurum içi şiddeti, duygusal istismarı da saymalıyız. Dolayısıyla bu şiddet kültürünün içerisinde çocuklar, hapishanelerde daha kolay etkileşim içerisine girebiliyorlar. İçerideki şiddet kültüründen beslenerek daha güçlü olmaya çalıştıkları başka bir şeye dönüşüyorlar. İçeride ve dışarı çıktıklarında da en büyük meselelerden biri çocukların uyuşturucuyla ve satıcılıkla ilişkilenmesi. Türkiye’de uyuşturucuyla mücadele nasıl ediliyor? Çocuklar bundan nasıl ayrı tutuluyor? Dolayısıyla tüm bunların hepsi çocukların suçla ilişkilenmesinde, toplumun, sistemin, devlet anlayışının birbirini besleyip neticesinde çocukların suçlu ilan edildiği bir şeye dönüşüyor.”
‘Çocukları hapsetmek yerine alternatifler düşünülmeli’
Cansu Şekerci, hapishanelerin çocukların tutulması için uygun yerler olmadığının altını çizerek, çocukların hapsedilmemesi gerektiğini ifade etti. Başka alternatiflerin düşünülüp, çocukların gözlemlenerek, neye ihtiyaçları olduğunun tespit edilerek, suç ortamdan uzaklaştırılmaları gerektiğini dile getiren Cansu Şekerci, son olarak şunları söyledi: “Bunun için çözüm önerimiz, çocukların daha fazla duyulması. İçeride ne oluyor, bunun görülmesi gerekiyor. ‘Eğitim evinde değil daha ağır şartlarda tutulsun’ derken hangi çocuklardan bahsediyoruz? Bu çocukları nereye gönderiyoruz? Türkiye Büyük Millet Meclisi İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu’nun hapishaneleri ziyaret eden bir alt komisyonu var. O alt komisyonların çalışmalarına bakıyoruz, çocukların olmadığı bir hapishaneye gittiklerinde de raporlarında ‘çocuk’ diye bir şey geçmiyor. Çocuk koğuşu var mı, yok mu diye sorulup, bakılıp, varsa incelenip yoksa da not edilebilir. Ya da çocuk hapishanesi olan kampüs hapishaneye gidildiğinde ve ‘Gittik ve bunlarla karşılaştık’ diye bir çıktı olmuyor. Dolayısıyla parlamento anlamında da bir denetim mekanizması olan, etkisi de büyük olabilecek bir komisyondan bahsediyorum. Bu çocukların kim olduğu, nerede ve nasıl şartlarda tutuldukları, masaya yatırılması ve tartışılması gereken bir şey olarak karşımıza çıkıyor. Çocukların yeri hapishaneler değil. Bu, risk altındaki çocuklarla çalışmamak anlamına gelmiyor. Çocukların nasıl güçlendirileceklerine ilişkin daha onarıcı merkezlere ve çocukların destek mekanizmalarına erişmeleri gerekiyor.”








