Berîtan Tunç

 

ÎZMÎR- Cinîyan dîyar kerd ke qetilkerdişê cinîyan bi hawayêko sîstematîk zêde benê û vatî ke bêcezaverdayîş cuye cinîyan tehdîd keno.

 

Qetilkerdiş û mergê bi guman ê cinîyan roj bi roj zêde benê û polîtîkayê bêcezaverdayîşî zî domnenê. Goreyê dayeyanê ajansê ma, menga Nîsane de 25 cinîyî û domanêk ameyê qetilkerdiş; 14 cinîyî û domanî zî bi guman dinyaya xo bedelnayê. Cinîyî hetê camêrdanê tewr nêzdîyê xo ra yenê qetilkerdiş.

 

Cinîyê ke Îzmîr de yê, derheqê babete de qisey kerdî û dîyar kerdî ke betalkerdişê Peymana Stenbolî dir mekanîzmayê hemverê şîdetî sist bîyê û venga pîlkerdişê têkoşînî kerdî.

 

‘Bêcezaverdayîş cuyê cinîyan tehdîd keno’

 

Cînîya bi nameyê Ayşe Çîftçîele da zanayîş ke camêrdê ke şîdet cinîyan rê kenê dimayê wextêk yenê veradayîş û cuyê cinîyan kewena tehluke û va: "Ganî cigêrayîşê bi tesîr bêrê kerdene. Gumanbarî yenê girewtiş, dimayê wextêk yenê veradayîş. Şîdet cinîyan ser o yeno kerdiş. Hewceyê tu cinîyêke bi camêrdan çin a. Cinîyî eşkenê xo bipawê. Keda cinîyan tu rey nîna vînayîş. Cinîyî nînê vînayîş. Planê peyên de yenê verdayîş. Ganî cinîyî nêtersê. Cinîyî tena nîyê. Ganî dewlete paştî bido cinîyan û cinîyan bipawo."

 

‘Ganî heqê cinîyan bêro pawitiş’

 

Melahat Yurtkole eşkera kerd ke seba vernîgirewtişê qetilkerdişê cinîyan ganî cezayê bi tesîr bêrê dayîş û wina va: "Zîhniyetê serdest ê camêrdan rolê cinsî yê cimatî reyna afirneno. Cinî û camêrdî têduşt ê. Şîdet cinîyan rê yeno kerdiş, cinîyî yenê qetilkerdiş. Cezayê nê çend serrî nê, ganî muebedê giran bidê ci ke gumanbarî cesaret nêgîrê. Ganî heqê cinîyan bêro pawitiş."

 

‘Cinîyî xurt bê cimat zî xurt beno’

 

Nazan Anile muhîmîya pawitişê heqê cinîyan ser o vinderte û reaksîyon betalkerdişê Peymana Stenbolî rê mojna û va: "Ganî qanûnê ke cinîyan pawenê estbê. Keda cinîyan her wareyê cuye de est a. Cinî hîmê her çîyî ya. Cinîyî xurt bê cimat zî xurt beno. Ganî meclîs na babete ser o game bierzo. Ganî heqê cinîyan bêro pawitiş."

 

‘Ganî hişmendîye bêra viraştiş’

 

Îpek Aydine zî wina va: "Qetilkerdişê cinîyan zêde bîyê. Seranserê tarîxî de zextê serê cinîyan zêde bîyî. No tenê cografyaya ma de nîyo. Her ca de wina bi. Vurnayîş merdimî ra dest pêkeno. Hişmendîya merdimî ra bedilnayîşê cimatî mumkin o. Ganî cinîyî mekanîzmayê qerargirewtişî de ca bigîrê. Yan zî do şîdet dewam bikero. Ganî cinîyî xo bipawê."

 

Emîne Oncule dîyar kerd ke ê şîdetê cinîyan ser o qebûl nêkenê û va ganî gumanbarê ke cinî û domanan qetil kenê bi hawayêko giran bêrê cezakerdene.

 

Ozlem Hazire zî ard ziwan ke qanûnê ke cinîyan pawenê çin ê û va dinya bi keda cinîyan geyrena labelê dewlete paştdayîşêko rind nêdana cinîyan. Heto bîn ra eşkera kerd ke ganî gumanbaranê cinîyan rê cezayê bi tesîr bêrê birnayîş.

 

Nevgiye Yildirim zî wina va: "Cinîyî her ware de ked danê. Cinî çin bê cimat nêeşkeno lingan ser o vindero. Ganî camêrdî bêrê perwerdekerdiş."

 

Neslîşah Şahîne zî wina va: "Ma bi asayîş nêeşkenê kuçeyan de bigeyrê. Ez her tim dormeyê xo kontrol kena. Sebebê na babete zî o yo ke gumanbaran rê cezayê bi tesîr nînê birnayîş û gumanbarî zî cesaret ginê."

 

Merve Sumene zî reaksîyon vera şîdetê cinîyan ser o mojna û va ê şîdet qebûl nêkenê û semedê çareserîye zî ganî fikrê cimatî bivuryo.

 

Nefîde Derelî zî va ganî merdimê ke şîdet cinîyan rê kenê û cinîyan qetil kenê, nêkerê mîyanê cimatî.