Şehrîban Aslan

 

AMED - Avûkate Cansel Talay dîyar kerd ke 11ine Pakêta Hukmî ya cuya cinî û tutan kena tehluke û va: “Pakête sey reform ameye pêşkêşkerdiş, hetê cinî û tutan de rîskê girdî hewênena. Xeberê ke qirkerdişê cinîyan gênê muhtewayê xo zêde bîyê.”

 

Hukmat binê nameyê “reformê hukmî” de 11ine Pakêta Hukmî vet. Pakêta Hukmî krîzêk newe yê asayîşî vet û heqê cuya cinîyan binpay kerd. Pakete dir kiştoxî, kerdişê şîdetî û desteştoxî serbest ameyî veradayene. Pakête hetê cinîyan de krîzê asayîşî û cuye zî giranêr kena. Okan Gur yê bi pakête zîndan ra vejîya Rojda Yakişikli qetil kerd.

 

Kordînatora Komeleya Rewşa Cinîyan a Piştîdayîşî (DAKAHDER) avûkate Cansel Talay tehlukeyê ke pakêta hukmî awan kerda, qal kerd.

 

‘Nê kavramî yenê meşrûkerdiş’

 

Cansel Talay dîyar kerd ke 11ine Pakêta Hukmî demêko derg o yena qiseykerdiş û hetê cinî, komeleyê cinîyan, aktîvîst, huqûqnasê cinîyan ra ameye ercnayîş. Cansel Talay wina va: “No semedê ma çîyêk newe nîyo, ercnayîşêko newe nîyo. Ma rîskê aye verê çiman de girewt û çareserî neql kerd. Labelê ma vînenê ke tu rîsk verê çiman de nêameyo girewtiş. Ganî rejîmê înfaz û ceza ya Tirkîya ser o bêro fikirkerdiş. Demêko derg o rejîmê înfazî bi kavramê ‘başkerdiş, rehabîlîtasyon, bi cimatî qezenckerdiş’ yenê meşrûkerdiş. Labelê ma tespît kenê ke serê rastîyan yeno girewtiş.”

 

‘Rîskê girdî hewênena’

 

Cansel Talay dewamîya qiseykerdişê xo de wina va: “Nê mekanîzmayêk ke vurnayîşî hedef keno dûr o. Na pakête zî wina ya. Semedo ke sîstemê cezayî bi xo wina yo. 11ine pakêta hukmî semedê cinî û tutan rîskê girdî hewênena. Semedo ke pakête dimayê ke bica ameye, qirkerdişê cinîyan zafê bajaran de zêde bî. Yew nê bajaran ra zî Amed bi.”

 

‘Hetê cinîyan de bêbawerî zêde kena’

 

Cansel Talay eşkera kerd ke sererastkerdişê bi eşkera efûyî esas gêno û wina dergî da: “Hetê cinîyan de bêbawerîya cimatî zêde kena. No tablo nêpaweno. No edaletê ceza tena gumanbarî esas gêno. Heqê cuya mexdurî erzeno planê peyîne û rîskê girdî hewêneno. No tena semedê pakête nîyo. Tîya ra tepîya zî ewnîyayîşêk lazim o vurnayîşê derheqê rejîmê înfaz û ceza de esas bêro girewtiş o. Yo esas o yo ke rîskî bêrê tespîtkerdiş û mekanîzmayê pawitişî bêro awankerdiş.”

 

‘Serê milê saziyê cimatê sivîlî de mend’

 

Cansel Talay ard ziwan ke ganî teknîkê huqûqî nêewnê û va: “Ganî bi teknîkê rejîmê ceza û înfazî nêzdî bibê. Demo ke merdim perspektîfê heqê merdiman û femînîstî ewnîyeno, merdim nê bêtêduştî vîneno. Merdim eşkeno bivîno ke xoresnayîşê edaletî zehmet beno. Ganî teda bêro tespîtkerdiş, mexdurî bêrê pawitiş û hemverê gumanbarî de caardişê bi bandor bibê. Demo ke babete cinî û tutî benê berpirsiyarî giran benê. Tirkîya de na babete de barê saziyê cimatê sivîlî giran beno. Bajarêko pîl sey Amedî de hema qezayan de stargeh çin o. Nika babeta caardişê qanûnê 6284ine de zî problemê girdî yenê ciwîyayene. Dimayê antişê Peymana Stenbolî zextê cinîyan ser o zêde bî. Dimayê tehliyekerdişî qetilkerdişê cinîyan ameyî ciwîyayene. Rojda Yakişikli hetê Okan Gurî yê tehliyekerde ra ameye qetilkerdiş. Sebebê nê zî o bî ke dewlete yewser vernîya gumanbaran akena. Bi destê dewlete tedayê psîkolojîkî yenê domnayene.”