Güney Kürdistanlı kadınlardan ortak mücadele çağrısı
- 09:03 20 Kasım 2026
- Güncel
Rojda Aydın – Neslihan Kardaş
HABER MERKEZİ - Güney Kürdistan’da 2026 yılının ilk 9 ayında 26 kadın katledilirken, 29 kadın ise şüpheli şekilde yaşamını yitirdi. Kadınlar, artan şiddete, yasal düzenlemelerin yetersizliğine ve erkek egemen politikalara karşı mücadelelerini sürdürürken, RÊPAK Yönetim Kurulu Üyesi Evîn Emîn ve gazeteci Hana Şivan, kadın haklarının güvence altına alınması ve ortak mücadelenin büyütülmesi çağrısında bulundu.
Güney Kürdistan’da kadınlar, yıllardır süregelen toplumsal, siyasal ve ekonomik engellere karşı yaşamın her alanında söz ve karar sahibi olmak için mücadele yürütüyor. Kadın örgütlenmelerinden kültürel çalışmalara, toplumsal dayanışmadan hak mücadelesine uzanan bu çalışmalar, kadınların kendi yaşamlarını ve toplumun geleceğini dönüştürme iradesini ortaya koyuyor. Ancak kadın katliamları, ayrımcılık, güvencesiz çalışma koşulları ve yasal düzenlemelerin yetersizliği, kadınların karşı karşıya kaldığı temel sorunlar arasında yer alıyor.
Rêxistina Peywendiyên Afretên Kurd (RÊPAK) Yönetim Kurulu Üyesi Evîn Emîn ile gazeteci ve Kadın Medya ve Aydınlanma Örgütü Başkanı Hana Şivan, 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü kapsamında Güney Kürdistan’da kadınların yaşadığı sorunları, yasal düzenlemeleri ve ortak mücadelenin önemini değerlendirdi.
‘Kadınların acıları savaşın sona ermesiyle bitmiyor’
Son bir yılda yeterince gündeme taşınamayan konulardan birinin de kadınlara yönelik psikolojik, ekonomik ve toplumsal şiddet olduğunu ifade eden Evîn Emîn, “Çoğu zaman yalnızca fiziksel şiddet görünür oluyor. Oysa özgürlüklerinin kısıtlanması, karar alma süreçlerinden dışlanmaları, tehdit edilmeleri ve ekonomik açıdan bağımlı hale getirilmeleri gibi kadınların her gün karşı karşıya kaldığı psikolojik baskılar çok daha az gündeme geliyor. Şengal ve Êzidî kadınları üzerine yürüttüğümüz çalışmaların deneyimlerinden biliyoruz ki kadınların acıları savaşın sona ermesiyle bitmiyor. Psikolojik, toplumsal ve ekonomik etkiler yıllarca devam ediyor. Kadınlar yalnızca mağdur olarak gösterilmemeli; güç sahibi, karar alabilen ve değişim yaratma kapasitesine sahip bireyler olarak tanınmalıdır” dedi.
‘Hiçbir kadın seçim yapmak zorunda bırakılmamalı’
Bir kadın şiddete karşı koruma istediğinde ya da adalete başvurduğunda farklı aşamalarda karşısına engeller çıktığını söyleyen Evîn Emîn, “Bu engellerden birincisi, toplumsal korkular ve aile baskılarıdır. Çünkü birçok kadın maruz kaldığı şiddeti özgürce dile getiremiyor. İkincisi ise hukuki süreçler ve kurumsal mekanizmalarla ilgilidir. Bir kadın adalet talep ettiğinde gecikmelerle, zoraki uzlaşmalarla, koruma mekanizmalarının yetersizliğiyle ve ekonomik ve psikolojik desteğin eksikliğiyle karşı karşıya kalabiliyor. Kürdistan Bölgesi'nde aile içi şiddetle mücadele etmek amacıyla 2011 yılında çıkarılan 8 sayılı yasa bulunmakta. Ancak yalnızca bir yasanın var olması yeterli değil; önemli olan, bu yasanın etkili bir şekilde uygulanmasıdır. Benim görüşüme göre polis, mahkemeler, kadın koruma kurumları ve hükümet bu konuda sorumluluk sahibidir. Hiçbir kadın, haklarına ulaşabilmek için güvenlik ile adalet arasında seçim yapmak zorunda bırakılmamalıdır” diye konuştu.
‘Kadınların söz sahibi olması gerekiyor’
Savaşların ve askeri operasyonların fiziksel ve maddi zararlara yol açtığını, aynı zamanda kadınların toplumsal ve psikolojik yaşamlarını da etkilediğini vurgulayan Evîn Emîn, “Sınır bölgelerinde kadınlar korku, göç, geçim kaynaklarının kaybı, eğitimin kesintiye uğraması ve sağlık hizmetlerine erişimin azalması gibi sorunlarla karşı karşıya kalıyor. Şengel'de de DAİŞ saldırısının ardından Êzidî kadınlar özellikle büyük bir trajedi yaşadı. Bu deneyim, savaşın kadınların, ailelerin ve gelecek nesillerin yaşamını nasıl değiştirebildiğini gösterdi. Dayanışma ağları kurarak, psikolojik destek sağlayarak ve aileleri koruyarak yaşamın devam etmesinde önemli bir rol oynarlar. Bütün barış süreçlerinde ve bölgelerin güvenliğiyle ilgili karar alma mekanizmalarında kadınların katılımcı ve söz sahibi olması gerekmektedir” şeklinde konuştu.
‘Kadınların örgütlenmesi, yeni bir nesil yetiştirmek için gerekli’
Evîn Emîn, yaşanan en büyük engellerden birinin birçok kurumda, siyasi ve toplumsal karar alma mekanizmasında kadınların yeterince temsil edilmemesi olduğunu dile getirerek, “Bazen kadınları ilgilendiren kararlar, kadınların kendileri karar alma süreçlerine katılmadan alınıyor. Şengel deneyiminde, Êzidî kadınlara ve savaş ve göç nedeniyle büyük sorunlarla karşı karşıya kalan kadınlara destek olmak amacıyla kadınların örgütlenmesi önemli bir örnektir. Ben inanıyorum ki kadınların örgütlenmesi yalnızca bugünün sorunlarını çözmek için değil, aynı zamanda karar sahibi ve bağımsız yeni bir kadın nesli yetiştirmek için de gereklidir” ifadelerini kullandı.
‘Bir kadının sesinin kararlarda duyulması gerçek değişimin göstergesidir’
Geçtiğimiz yıl kadın mücadelesinin ve sivil toplum örgütlerinin çalışmalarının, kadınlara yönelik şiddet konusunun daha fazla gündeme gelmesini ve hukuki ve kurumsal reform taleplerinin artmasını sağladığına dikkat çeken Evîn Emîn, “Ancak benim görüşüme göre gerçek değişim yalnızca yasaların ve kararların değiştirilmesiyle gerçekleşmez. Bir kadının korkmadan haklarını talep edebilmesi, siyasi ve toplumsal yaşama özgürce katılabilmesi ve sesinin kararlarda duyulması gerçek değişimin göstergesidir. Bu nedenle her değişimin değerlendirilmesi, yalnızca toplantı ve konferansların sayısına göre değil, kadınların günlük yaşamları üzerindeki etkisine göre yapılmalıdır” ifadelerini kullandı.
Toplumun tüm kesimlerine çağrı
25 Kasım’a ilişkin temel taleplerine değinen Evîn Emîn, kadınlara yönelik şiddete karşı aynı zamanda siyasi ve hukuki eylem ve kararlarla mücadele edilmesi gerektiğini belirterek, hükümete, hukuk kurumlarına, parlamentoya, sivil toplum örgütlerine ve toplumun tüm kesimlerine şu çağrıda bulundu: “Kadınları korumaya yönelik yasa ve mevzuatlar etkili bir şekilde uygulanmalıdır. Şiddet uygulayan kişiler cezasız bırakılmamalıdır. Kadınlara yönelik sığınma evleri, koruma hizmetleri ile psikolojik ve hukuki destek mekanizmaları güçlendirilmelidir. Kadınlar siyasi ve idari karar alma süreçlerinde, barış ve güvenlik süreçlerinde yer almalıdır. Kadınların hakları ve özgürlükleri, hiçbir ayrım gözetilmeksizin tüm bölgelerde korunmalıdır.”
‘Jin Jîyan, Azadî’den güç alarak yolumuza devam ediyoruz’
Kuzey, Güney, Batı ve Doğu Kürdistan ayrımı gözetmeksizin ortak bir kadın dayanışma ağı kurmanın gerekliliği üzerinde duran Evîn Emîn, “Bu ağ sayesinde bütün parçalardaki kadınlar deneyimlerini paylaşabilmeli, birbirlerinin sesini yükseltebilmeli ve kadınların hak ve özgürlükleri temelinde iş birliği yapabilmelidir. Ayrıca bu ay boyunca, 25 Kasım vesilesiyle tüm sivil toplum örgütlerinin, siyasi kurumların, psikoloji uzmanlarının ve öncü kadınların iş birliğiyle bir dizi etkinlik düzenliyoruz. Kadınların haklarını talep edebilmesi için birçok zorlukla karşılaşsak da ‘Jin Jîyan, Azadî’ sloganımızdan ve mücadele sürecine olan inancımızdan güç alarak kararlılıkla ve süreklilikle yolumuza devam ediyoruz” dedi.
‘Kadınlar, kendi kaderlerinin sahibi olmayı istiyor’
Evîn Emîn son olarak şu mesajı verdi: “Kadınlar yalnızca şiddetten korunmayı talep etmiyor; kendi kaderlerinin sahibi olmayı istiyor. Kadın özgürlüğü yalnızca kadınlara ait özel bir hak değil, bütün toplumun özgürlüğünün ölçütüdür. 25 Kasım'da yalnızca şiddet mağdurlarını anmak değil, aynı zamanda şiddetten arınmış yeni bir toplum inşa etme sözümüzü de yenilemek büyük önem taşıyor.”
‘Yasal düzenlemeler yapılmıyor’
Gazeteci ve Kadın Medya ve Aydınlanma Örgütü Başkanı Hana Şivan ise özellikle son yıllarda kadınların çalışma yaşamına katılabilmek için özel sektörde çalışmak zorunda kaldığını belirterek, “Ancak özel sektörde çalışan kadınların haklarını koruyan, çalışma koşullarını güvence altına alan yeterli yasal düzenlemeler henüz yapılmış değil. Biz de kurum olarak bu sorunlara çözüm üretmek ve kadınların yaşadığı mağduriyetleri gidermek amacıyla çalışmalar yürütüyoruz” dedi.
‘DAİŞ saldırıları derin izler bıraktı’
DAİŞ’in Kürdistan’da gerçekleştirdiği saldırılara da dikkat çeken Hana Şivan, “Özellikle DAİŞ saldırıları toplum, kadınlar ve farklı kesimler üzerinde derin etkiler bıraktı. Bu durumdan en fazla etkilenen kesimlerin başında ise kadınlar geliyor. Kadınların yaşam alanları daraltılırken karşı karşıya kaldıkları sorunlar da giderek ağırlaştı” dedi.
Güney’deki yasalar: Acilen değiştirilmeli
Tüm bu sorunlara karşı yeterli bir çözüm üretemediklerini ifade eden Hana Şivan, “2025 yılında Irak hükümeti tarafından Caferi Kanunu olarak da bilinen Kişisel Statü Yasası’nın kadınların aleyhine olan bazı maddeleri kabul edildi. Peki, kadın kurumları ve sivil toplum örgütleri olarak bütün bu gelişmelere karşı ortak ve güçlü bir mücadele yürütebiliyor muyuz? Maalesef henüz istediğimiz düzeyde değiliz. Öncelikle Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadele Yasası’nın ve Ocak 2025’te Irak’ta kabul edilen Kişisel Statü Yasası’nın yeniden ele alınması ve değiştirilmesi gerekiyor. Söz konusu yasalar yalnızca Irak’taki kadınları değil, Hristiyan bölgelerinde yaşayan kadınları da etkiliyor. Özellikle Kişisel Statü Yasası, kadınların hakları açısından büyük bir felakettir. Çünkü mevcut uygulamalar çoğu zaman kadınların aleyhine sonuçlar doğuruyor ve yasalar öngörüldüğü biçimde hayata geçirilmiyor” diye konuştu.
‘Yasalar mevcut haliyle yeterli değil’
Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadele Yasası’na ilişkin konuşan Hana Şivan, “Aile içi şiddeti önlemek amacıyla çıkarılmış önemli bir düzenleme. Ancak mevcut haliyle yeterli değil. Yasanın güncellenmesi, kapsamının genişletilmesi ve içeriğinin güçlendirilmesi gerekiyor. Çünkü aile içi şiddetin bütün biçimleri bu yasada yeterince tanımlanmıyor” diye belirtti.
Bölgede her yıl ortalama 50-60 kadının “namus” adı altında katledildiğini kaydeden Hana Şivan, “Ne yazık ki yasada aile içi şiddetin bazı biçimleri tanımlanmış olsa da uygulamada kadınların onurunu ve haklarını zedeleyen kararlarla karşılaşabiliyoruz. Nafaka, miras ve benzeri konularda mahkemeler tarafından verilen bazı kararlar da kadınları mağdur ediyor. Bütün bunlar, kadının onurunu ve haklarını koruma iddiasıyla gerçekleştiriliyor. Oysa kadının onuru ailenin de onurudur. Boşanmak isteyen çok sayıda genç kadın, anne ve babaları bulunmasına rağmen namus gerekçesi öne sürülerek katlediliyor” diye ifade etti.
‘Psikolojik şiddete yönelik yeterli cezai yaptırım bulunmuyor’
Psikolojik ve elektronik şiddete ilişkin yasal boşluklara dikkat çeken Hana Şivan, “Kürdistan'da yasaların uygulanması noktasında ciddi sorunlar yaşanıyor. Kadına yönelik şiddet vakalarında para ve hapis cezaları veriliyor olsa da bunlar her zaman yeterli olmuyor. Kısmen fiziksel şiddetin önüne geçilebilse de verilere baktığımızda psikolojik şiddetin giderek öne çıktığını görüyoruz. Buna karşın psikolojik şiddete yönelik yeterli cezai yaptırım bulunmuyor. Bu nedenle kadınların söz konusu yasal boşlukların giderilmesi için mücadele etmesi gerekiyor. Son yıllarda artış gösteren bir diğer şiddet biçimi ise elektronik şiddet. Ne yazık ki mevcut yasalarda bu şiddet türüne yönelik de yeterli cezai yaptırım bulunmuyor. Elektronik şiddet de psikolojik şiddet gibi kadınların yaşamını doğrudan etkiliyor. Aile üyeleri ya da erkekler tarafından gerçekleştirilen bu saldırıların da şiddet kapsamında değerlendirilmesi gerekiyor. Kadınlara yönelik elektronik şiddetin yasalarda açıkça tanımlanması ve buna ilişkin cezai yaptırımların belirlenmesi büyük önem taşıyor” diye konuştu.
Kadınların ekonomik alandaki zorlukları
Kadınların yaşadığı ekonomik sorunlara dikkat çeken Hana Şivan, şunları belirtti: “Ekonomik sorunlar da kadınların maruz kaldığı şiddet biçimleriyle yakından bağlantılıdır. Kadınlar çalıştıklarında yalnızca kendi geçimlerini sağlamakla kalmıyor, evin ve çocukların ihtiyaçlarının sorumluluğunu da üstleniyor. Özellikle genç kadınlar için iş bulmak her geçen gün daha da zorlaşıyor. Her yıl binlerce genç kadın üniversite eğitimini tamamlamasına rağmen iş bulamıyor. Kürdistan'da kadınların özel sektörde iş bulma olanakları da oldukça sınırlı. İş bulabilen kadınlar ise çoğu zaman ağır ve güvencesiz çalışma koşullarıyla karşı karşıya kalıyor. Kadınlar sabah saat 07.00'den akşam 17.00'ye kadar çalışmak zorunda bırakılıyor. Buna rağmen erkeklere kıyasla çok daha düşük ücretler alıyorlar. İş güvenliği ve çalışma hakları yeterince korunmuyor, sağlık güvenceleri sağlanmıyor. Genel olarak kadın emeği değersizleştiriliyor ve kadınların hakları görmezden geliniyor.”
Basın yasası
Basın Yasası’nda da kadınların lehine düzenlemeler yapılması gerektiğini söyleyen Hana Şivan, “Kadınların basın alanında güvenli ve eşit koşullarda çalışabilmesinin önü açılmalı. Kadınların mesleki gelişimini destekleyen, çalışma yaşamına katılımını güçlendiren ve önündeki engelleri ortadan kaldıran yasalara ihtiyaç var. Aslında kadınların yaşamın bütün alanlarını kapsayan, haklarını koruyan ve gelişimlerinin önünü açan düzenlemeler yapılmalı” dedi.
8 sayılı yasa
“2011 yılında 8 sayılı yasa parlamentoya gelmeden önce de kadın parlamenterlerle bu konuda görüşmeler yürütüyorduk” diyen Hana Şivan, “Bu yasanın çıkarılması için kadın kurumları ve kadın parlamenterlerle birlikte çalıştık, mücadele ettik. Aile İçi Şiddetle Mücadele Kurumu'nun açılması da bu mücadelenin önemli sonuçlarından biriydi. O dönemde kadın kurumları, kurumun açılması amacıyla hükümet ve parlamento üzerinde ciddi bir baskı oluşturdu. Bu nedenle kadın kurumlarının bugün de daha aktif, örgütlü ve kararlı bir mücadele yürütmesi gerekiyor” diye ifade etti.
‘Kürt kadınları tarih boyunca direnişe öncülük etti’
Kürt kadınlarının tarih boyunca direnişin ve mücadelenin öncülüğünü yaptığına vurgu yapan Hana Şivan, “Bu nedenle bütün siyasi tarafların, inanç gruplarının ve toplumun farklı kesimlerinin kadın mücadelesine destek vermesi gerekiyor. Ancak hâlâ bu konuda duyarsız yaklaşan kesimler var. Oysa kadın, topluma öncülük eden ve geleceğin şekillenmesinde belirleyici rol oynayan bir özne. Kadınlar sorumluluk üstlendiğinde bunu yalnızca kendileri için değil, toplumun daha iyi bir yaşam sürmesi için yapıyor. Kadınların haklarını savunmak, aynı zamanda toplumun, ailenin ve Kürt halkının haklarını savunmaktır” dedi.
Ortak mücadele çağrısı
Hana Şivan, son olarak şunları söyledi: “Bakûr’da yürütülen kadın mücadelesini büyük bir gururla takip ediyoruz. Kadınların bu sürece öncülük etmesini çok değerli buluyor ve onlarla gurur duyuyoruz. Barış ve Demokratik Toplum Süreci'nin başlamasından dolayı mutluyuz. Ancak bizim açımızdan bu süreçte en önemli meselelerden biri birliğin sağlanmasıdır. Toplumsal birliğin güçlendirilmesi ve kadınların bu birliğe öncülük etmesi büyük önem taşıyor. Başûr’daki kadınlarla Bakûr’daki kadınlar arasında birlik ve dayanışma açısından önemli adımlar atıldı. Şimdi önemli olan, bu birliği büyütmek, güçlendirmek ve ortak mücadeleyi daha ileriye taşımaktır.”







