AMED - Nisan ayına ilişkin kadın gazetecilere yönelik hak ihlalleri raporunu paylaşan MKG, en az 34 gazeteci yargılanırken, 2 gazeteciye toplam 7 yıl 6 ay hapis cezası verildiğini, dijital sansürün de arttığı ayda 16 platforma erişim engeli getirildiği, 5 gazetecinin ise tutuklu bulunduğunu kaydetti. 

 

Mezopotamya Kadın Gazeteciler Derneği (MKG) Nisan ayı kadın gazetecilere yönelik hak ihlali raporunu paylaştı. Raporda, kadın gazetecilere yönelik hak ihlallerinin, çok boyutlu ve sistematik bir biçimde devam ettiği, gazetecilerin hem sahada hem yargı mekanizmaları üzerinden hemde dijital alanlarda baskı altına alındığını ortaya koyduğu belirtildi.  

 

Basın faaliyetlerin doğrudan hedef alınması 

 

Nisan ayında doğrudan fiziksel saldırı ve ağır gözaltı dalgalarının sınırlı görünmesine rağmen, gazetecilerin haber takibinin engellenmesi, tehdit edilmesi ve soru sorma hakkının fiilen ortadan kaldırılması öne çıkan ihlal başlıkları olduğu belirtilen raporda, “Özellikle 1 Mayıs öncesi alınan kararlarla gazetelerin alana girişinin engellenmesi ve Meclis’te bir gazetecinin soru sormasının fiziki müdahale ile bastırılması, basın faaliyetinin doğrudan hedef alındığını gösterdi. Bu süreçte gazetecilere yönelik cinsiyet temelli tehdit ve taciz de devam etti. JINNEWS Haber Müdürü ve derneğimizin Van Şube Başkanı Öznur Değer’in sokak röportajı sırasında sözlü taciz ve tehdit edilmesi, sahada çalışan gazetecilerin özgün risklerle karşı karşıya bırakıldığını bir kez daha ortaya koydu” denildi.  

 

‘Yargı baskı aracına dönüştürüldü’

 

Raporda şu ihlallere yer verildi: “ Gazeteci Hamdiye Çiftçi Öksüz’e ‘örgüt üyeliği’  iddiasıyla verilen 6 yıl 3 ay hapis cezası, yargı yoluyla gazeteciliğin kriminalize edilmesinin somut göstergelerinden biridir. İfade özgürlüğü alanında ise yargı baskısı Nisan ayında belirgin biçimde sürdü. Çok sayıda gazeteci hakkında ‘örgüt üyeliği’, ‘örgüt propagandası’, ‘hakaret’ ve ‘devleti aşağılama’ gibi iddialarla soruşturma ve davalar açıldı. Devam eden dosya sayısının ve yargılanan gazeteci sayısının yüksekliği, yargının bir baskı aracına dönüştürüldüğünü gösterirken; verilen hapis cezaları, gazetecilik faaliyetinin kriminalize edildiğini ortaya koydu. Özellikle Anayasa Mahkemesi’nin ihlal kararlarına rağmen yeniden yargılamaların sürdürülmesi ve cezaların tekrarlanması, yargı kararlarının gazeteciler aleyhine sistematik biçimde işletildiğini gösteren önemli bir veri olarak öne çıktı.

 

BTK engellemeleri 

 

Dijital medya alanında yaşananlar ise sansürün yeni biçimlerini gözler önüne serdi. Nisan ayında çok sayıda gazetecinin dijital medya hesabı erişime engellenirken, haber platformlarının hesaplarının kapatılması ve çok sayıda habere erişim engeli getirilmesi, bilgiye erişim hakkının doğrudan hedef alındığını ortaya koydu. Özellikle BTK talepleri doğrultusunda uygulanan engellemeler ve 5651 sayılı yasa gerekçe gösterilerek getirilen yasaklar, dijital alanın da denetim altına alınmak istendiğini gösterdi. Öte yandan ekonomik ve sosyal haklar alanında ihlal kaydedilmemiş olması, baskının biçim değiştirdiğine işaret etti. Doğrudan işten çıkarma ya da kart iptali gibi uygulamalar yerine, gazetecilerin yargı ve sansür mekanizmalarıyla çalışamaz hale getirilmesi öne çıktı. Nisan ayı verileri, gazetecilere yönelik baskının tekil değil, çok katmanlı ve süreklilik arz eden bir politika olarak sürdüğünü ortaya koydu. Sahada engelleme, yargı yoluyla kriminalizasyon ve dijital sansürün birlikte işletildiği bu süreçte, gazeteciler hem mesleklerini icra etme hem de kamuyu bilgilendirme hakları açısından ciddi ihlallerle karşı karşıya bırakıldı.” 

 

Düşünce ve ifade özgürlüğüne yönelik ihlaller 

 

En az 2 gazeteci hakkında soruşturma açılırken, 1 gazeteci tehdit edildi, 2 gazetecinin haber takibi engellendi. Dijital medya alanına yönelik erişim engelleri de devam etti. Gazetecilerin yaşam hakkı, güvenliği ve çalışma koşullarına yönelik ihlaller sürüyor. Açıklanan verilere göre, en az 1 gazeteci tehdit edilirken, 2 gazetecinin haber takibi engellendi. Ayrıca 2 yayın organı saldırıya maruz kaldı. Gazetecilere yönelik düşünce ve ifade özgürlüğü ihlalleri kapsamında ise en az 2 gazeteci hakkında soruşturma açıldı, 1 gazeteci hakkında dava açıldı. Yargılaması süren dosya sayısı 12 olurken, bu dosyalarda toplam 34 gazeteci yargılanıyor. Mahkemeler tarafından 2 gazeteciye toplam 7 yıl 6 ay hapis cezası verildi. Verilere göre, 4 Ocak 2023 itibariyle en az 5 gazeteci tutuklu bulunuyor.

 

Ekonomik ve sosyal haklara yönelik ihlallerde ise işten çıkarma ya da basın kartı iptaline ilişkin herhangi bir veri paylaşılmadı. Dijital medya alanında da baskılar devam etti. En az 3 dijital medya hesabı kapatılırken, 16 dijital medya platformuna erişim engeli getirildi.

 

Tutuklu gazetecilerin listesi

 

*Elif Bayburt – Etkin haber ajansı (ETHA) muhabiri

 

*Hatice Duman – Atılım Gazetesi sahibi ve yazı işleri müdürü

 

*Nadiye Gürbüz – Etkin haber ajansı (ETHA) editörü

 

*Özden Kınık – TRT çalışanı

 

*Pınar Gayıp – Etkin haber ajansı (ETHA) editörü