Neslîhan Kardaş

 

ŞIRNEX – Dîlan Elçî ya ÎHD’yî derheqê 11ine Paketa Edaletî ya ke Meclîsî ra derbas bîye û kewte caardiş de va: “Sererastkerdişê bîyaye semedê sucdaranê şîdetê hemverê cinîyan metodêk astengker û temaşekerdiş pêşkêş nêkeno. Nê semedî ra rejîmê çimdarîyê înfazî newe ra bêro ercnayîş û raporê pisporan semedê veradayîşî mecbûrî bibo û mekanîzmayê çimdarîyê xoser muhîm o.”

 

11ine Paketa Edaletî ya ke 24ê Kanûne de hetê Parlamentoyî ra ameye qebûlkerdiş û 25ê Kanûne de Rojnameyê Fermî de ameye weşankerdiş, zaf hetan ra babetê rexneyî ya. Her çiqas hukmatî bi bahaneyê “edalet cezakerdişî de” û “hetkarîya cimatî” Parlamentoyî ra derbas kerd zî, bi hezaran tepişteyê sîyasî yê ke bi serran zîndan de bîyî reyke bîn ameyî peygoşkerdiş. Pakête rayîr ver bi veradayîşê zaf tepişteyanê ke bi sucanê edlî ameyîne mehkûmkerdiş akerd; labelê semedê tepişteyê nêweşî, rojnameger, sîyasetmedar yan pawitoxê heqê merdiman tu nuqte mîyanê xo de nêhewêna. No zî reyke bîn bêteduştîya mabêne tepişteyan mojna. Sewbîna heqîqeto ke Okan Gur ke bi na pakête zîndan ra ame veradayene roja ke Rojda Yakişikli qetil kerd, bi zelalî mojneno ke reformê înfazî heqê cuyayîşê cinîyan tehdîd keno.

 

Komeleya Huqûqnasanê Azadîwazan (ÎHD) ra Avûkate Dîlan Elçî 11ine Paketa Edaletî ser o ercnayîş kerd.

 

Dîlan Elçî dîyar kerd ke 11ine Paketa Edaletî ya ke hetê Meclîsê Tirkîye ra ameye qebûlkerdiş û kewte caardiş, waştişê bingehîn yê ke cimat demêko derg ani ziwan çareser nêkena.

 

‘Bêteduştîyê Paketa Edaletî ya 9ine de nêameyê çareserkerdiş’

 

Dîlan Elçî dîyar kerd ke pakête bi vecîyayîşê nê waştişan nêzdîbîyayîşê huqûqî yê vernî asayîşî domnena û va, “Paketanê edaletî yê ke serranê peyênan de ameyî vecîyayîş bi îddîayê çareserkerdişê problemanê ke paketanê verênan ra virazîyayîne yenê rojeve. Labelê bêteduştîyê ke bi taybetî bi Paketa Edaletî ya 9ine ya ke raya pêroyî de sey pakêta demê COVID-19 yena zanayene vecîyayê orte, nêameyî çareserkerdiş. Cayê nê de ê bi mudaxeleyê demkî parçe-parçe kûrêr benê.”

 

‘Paketa Edaletî ya 11ine metodê bîyaye yê cîyaker û asayîşî domnena’

 

Dîlan Elçî çarçeweya problemê kurdî de Paketa Edaletî ya 11ine ser o qisey kerd û va: “Vecîyayîşê sîyasetmedar û tepişteyê sîyasî yê kurdan, nêkerdişê pakête derheqê tayînkirdişê qeyûman de û nêbîyayîşê vurnayîşanê derheqê qeyûman de semedê pawitişê têduştîye heqê merdiman de bêhuqûqî yê; eksê nê helwestêko sîyasî yo. Beşêko muhîm zîndanê Tirkîya de sîyasetmedar, rojnameger û muxalîfê kurdan hewêneno. Pêwa nê zî vecîyayîşê na Paketa Edaletî ya 11ine prensîbê têduştîye bi huqûqî binpay keno. Bi taybetî semedê tepişteyê sîyasî nêbîyayîşê mîqyasê zelal û objektîfî semedê veradayîşê bi şert, veradayîşê bi çimdarî beno sebebê cezayanê keyfî. Na rewşe bena sebebê ke muracatê cîya mabêne merdiman de rewşanê têduştîye de vejîyê meydan. Nê warî de Paketa Edaletî ya 11ine ne adil nîya û cîyawaz a.”

 

‘Mi hêvî kerdêne ke prensîbê têduştîye bêro qetîkerdiş’

 

Dîlan Elçî dîyar kerd ke pakêta edaletî ya neweyî goreyê hêvîyanê aye nêbîya û va, “Semedo ke rêziknameyê înfazî tena bi rêziknameyê dergîya cezayan ser o nînê çareserkerdiş. Rêziknameyê înfazî yê vernîya garantîkerdişê xoserî yê huqûqî heqê muhakemekerdişêk adil meydan ra wedaritê û cayê ke ey meydan ra wedarnê, nêheqî newe ra qetî kenê. Paketa Edaletî ya 11ine problemanê bîyaye çareser nêkena. Pêwa rewşa tepişteyê nêweşê giran û pîr û kalan yew problemo tewr lezgîn û muhîm ê heqê merdiman bo zî pakête nê warî de çareserîyêk bingehê hurmetê merdimî ser o nêarda. Nê warî de pakête perspektîfêk pêşkêş nêkena ke binpaykerdişê heqê merdiman zîndan de asteng bikero û caardişê keyfî yê înfazî de meydan ra wedaro. Sey avûkatêke hêvîya mi reformêko sîstemê înfazî de bî ke hurmetê merdimîye merkezê xo de bigîro, prensîbê têduştîye garantî bikero û serdestîya huqûqî xurt bikero. Labelê pakête tena probleman taloq kena û çareser nêkena.”

 

‘Sucdarê ke şîdet cinîyan rê kenê asteng nêkena’

 

Dîlan Elçî bi vîr ardişê Okan Gur ke 26ê Kanûne de bi Paketa Edaletî ya 11ine zîndan ra ame veradayene û roja bîne Rojda Yakişikli qetil kerd, dîyar kerde ke nê hedîseyî bi hawayêko zelal tehlukeyê cidî yê rêziknameyê caardişê cezayan de mojnenê. Dîlan Elçî va, “Rastîya ke sucdarêk zîndan ra ame veradayene mabênê vîst û çar saetan de cinîyêke qetil kerd mojneno ke veradayîşê bêanalîzê rîskî û mekanîzmayê çimdarîyî yê bi tesîrî yenê kerdiş raste rast cuya merdimî kenê tehluke. No qetilkerdiş xêrcê sucêk şexsî xozaya kor a cinsî û vernî nêgirewtişê polîtîkayanê caardişê cezayan eşkera keno. Sîstemo bîyaye semedê sucdaranê şîdetê hemverê cinîyan metodêk astengker û çimdarî pêşkêş nêkeno.”

 

‘Ma do belgekirdişê binpaykerdişan bidominê’

 

Dîlan Elçî bi qetîkerdişê ke hedîseyê bi nê rengî hedîseyê şexsî nîyê û va, “Nê semedî ra muhîm o ke tesîrê paketanê înfazî heqê cuyayîşê cinîyan ser o bêrê mojnayîş, rejîmê înfazî û çimdarîyî yê derheqê sucdaranê şîdetê hemverê cinîyan de newe ra bêro organîzekerdiş û mekanîzmayê çimdarî yê bi tesîr bêrê viraştiş. Na babete tena babetêka huqûqê cezayî nîya, la eynî demî de problemêk cidî yê heqê merdiman a. Bi hemkariya rêxistinê cinîyan û sazgehê heqê merdiman ma do proses taqîb bikerê, binpaykerdişan belge bikerê û semedo ke berpirsyarî hesab bidê têkoşîn bikerê.”