Li hemberî kuştinên jinan bertek: Çima ev dewlet heye? 

2026-10-27 09:09:53


	 

	ÎZMÎR - Jinên ku têkildarê kuştina jinan a li Îzmîrê de axivîn û bal kişandin ser Peymana Stenbolê û Qanûna 6284'an û gotin: "Em natirsin, erê. Em guh nadin, erê. Lê em ê dev ji pirsa 'Ev dewlet çima heye?' bernadin."

	 

	Kuştin û mirinên gumanbar ên jinan di bin siya pergala serdest a mêran û polîtîkayên bêcezatiyê de berdewam dikin. Kuştina sê jinan li Îzmîrê di deh rojên dawî de careke din bêbandoriya mekanîzmayên berpirsiyar ên parastina mafê jiyanê yê jinan û xemsariya di pêşîgirtina li şîdeta mêran de nîşan da. Kesên ku di têkoşîna jinan de cih digirin destnîşan kirin ku vekişîna ji Peymana Stenbolê û bêbandorkirina Qanûna Hejmar 6284 jinan li hember şîdetê bêparastin dihêle.

	 

	Jinan derbarê mijarê de ji ajansa me JINNEWS'ê re axivîn û bal kişandin ker kuştin û mirinên bi guman ên jinan.

	 

	'Dozgerî divê lêpirsînên bi bandor bike'  

	 

	Parêzer Zelal Gunerî, diyar kir ku piştî vekişîna Tirkiyeyê ji Peymana Stenbolê, Qanûna Hejmar 6284 bi bandor nayê bicîhanîn û bal kişand ser zêdebûna kuştinên jinan û mirinên gumanbar ên jinan û wiha nêrînên xwe anî ziman: "Daneyên û lêkolînên têkildarî vê yekê zelal in. Ji bo pêşîgirtina li kuştinên jinan û mirinên gumanbar ên jinan, divê hêzên ewlehiyê erkên xwe bi lez û bez û bi bandor bicîh bînin û dozgerî jî divê lêpirsînên bi bandor bike. Divê hemî mekanîzmayên pêwîst ji bo parastina azadiyên aborî, fîzîkî û zayendî yên jinan bixin meriyetê. Vegera Peymana Stenbolê di zûtirîn dem de û bicîhanîna tevahî ya hemî bendên wê pêwîst e. Ez bawer dikim ku ev tenê bi vî rengî mimkun e. Ev tenê aliyê qanûnî yê mijarê ye. Ji bilî vê, ez bawer dikim ku hewcedariya bi destwerdanên civakî û guhertinek di zihniyetê de jî heye."

	 

	'Çima ev dewlet heye?' 

	 

	Feyza Eyikul, da zanîn ku divê qanûndaneran çareseriyan ji bo pêşîgirtina li kuştina jinan bibînin û wiha bi lêv kir: "Êşa min jî hêrseke mezin çêdike. Kuştina sê jinan di 10 rojan de û kuştina jinekê ji aliyê hevjînê wê, polîsekî, bi çekek ku ji aliyê dewletê ve hatiye dayîn, hem tirs û hem jî êşeke mezin di dilê min de diafirîne. Ez bang li her kesê dikim ku dikare dengê me bibihîze; ji bo ku dewlet vê yekê bike, divê her kes, jin û mêr, li her deverê ku dikarin, dengê me bilind bikin. Em natirsin, erê. Em guh nadin, erê. Lê em ê dev ji pirsîna 'Çima ev dewlet heye?' bernedin. Ev dewlet ji bo parastina me heye."

	 

	'Em ê ji bo mafê xwe têbikoşîn'

	 

	Parêzer Esra Akin diyar kir ku di rojên destpêkê yên beşdarbûna xwe ya di têkoşîna jinan de ew ji ber kuştinên jinan pir bandor bûye, got ku wê li kêleka xizmên jinên hatine kuştin têkoşîn daye û bi demê re bi wan re têkilî daniye. Esra Akin, hêrsa xwe ya li ser wê yekê tekez kir ku kuştinên jinan ên ku dikarin werin astengkirin, nayên astengkirin û ev tişt got: "Çareseriyên ku me pêşniyar kirine bi salan e yek in. Me lîsteyek xalan heye ku planeke çareseriyê pêk tînin derbarê tiştên ku divê werin kirin. Em dizanin ku ger ev werin bicîhanîn, dibe ku hemî kuştinên jinan ên ku di daneyên me yên mehane û salane de hatine ragihandin werin astengkirin. Ji ber vê yekê ev rewş min hêrs dike. Divê çi were kirin di bersivê de? Me ew berê di daxuyaniya çapemeniyê de rêz kirin. Qanûnek bi navê 6284 heye. Divê ew bi bandor were bicîhanîn. Ger jinek fermana qedexeyê wergirtibe, ger wê serî li saziyek giştî an saziya sepandina qanûnê dabe, divê ew neyê redkirin. Divê gihîştina jinan vekirî bimîne. Stargeh, qereqol û rêveberiyên herêmî divê her gav polîtîkayên ku dikarin piştgiriyê bidin jinan çêbikin. Pakêta Dadwerî ya 13'yan di rojevê de ye. Me bi salan e dîtiye ku mafê nefesê yek ji wan mafan e ku hikûmet dikare bi hêsanî êrîşî wê bike. Em ê li dijî vê yekê têkoşîna xwe bidomînin. Jin, kesên LGBTQ+ û her komek ku marjînalîze ye û kêmneteweyek di vê civakê de ji bilî têkoşînê neçar e. Em ê ji bo mafê xwe têbikoşîn. Em ê nehêlin ku kes mafê me yê jiyanê binpê bike. Em ê kuştinên jinan jî rawestînin."

	 

	'Ez naxwazim bimrim'

	 

	Elîf Uyanik diyar kir ku ew di serdemeke ku têkoşîna jinan pir girîng e re derbas dibin û got ku pêdivî bi têkoşîneke hîn bêtir heye. Elîf Uyanik behsa kuştina sê jinan li Îzmîrê kir û wiha axivî: "Kuştinên jinan li Tirkiyeyê berdewam dikin. Mirinên gumanbar ên jinan zêde dibin. Çima kuştin û mirinên gumanbar ên jinan zêde dibin? Ji ber ku mêr xwe mafdar dibînin ku jinan bikujin. Sedema zêdebûna mirinên gumanbar ên jinan ew e ku ew mirinan gumanbar dihêlin da ku ji cezayê birevin. Lê jin hene ku li ber çavan têne kuştin, jinên ku dibêjin, 'Ez naxwazim bimrim.' Di pergala baviksalar de, mêr xwe mafdar dibînin ku li ser jinan tundûtûjiyê bikin. Em ne bêsebeb dibêjin 'Peymana Stenbolê jiyanan rizgar dike'. Ji ber ku Peymana Stenbolê dibêje, 'Wekheviya zayendî misoger bikin, keçan perwerde bikin.' Lê Peymana Stenbolê tê terikandin. Ev yek jinan ji tundûtûjiyê re bêtir xeternak dike. Divê em ne Peymana Stenbolê, lê polîtîkayên bêcezatiyê yên ku sûcdaran teşwîq dikin, efûyên veşartî û tundûtûjiya mêran a pergala baviksalar terikînin. Divê em dev ji parastina sûcdaran berdin. Ger Peymana Stenbolê hebûya, ger jin bi bandor bihatana parastin, em ê îro li ser van kuştinan neaxivîna."