'Kêmasiyên qanûnê dê bi têkoşînê ji holê bê rakirin'

2026-08-19 09:07:45


	 

	Pelşîn Çetînkaya

	 

	AMED - Endama Lijneya Rêveber a Komeleya Jinan a Rosa Suzan Îşbîlen, diyar kir ku têkoşîna ku jinan bi salan e dimeşînin yek ji dînamîkên herî xurt ên pêvajoyê ne û got: "Divê îrade û daxwazên azadiya jinan di rêziknameyên qanûnî yên pêşerojê de werin garantîkirin."

	 

	Di çarçoveya Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk de ku nêzîkî du salan e berdewam dike, pêşketinên dîrokî diqewimin, pêşnûmeya "Xurtkirina hevgirtina neteweyî û yekparebûna civakî" ku ji bo danîna bingeha yasayî ya pêvajoyê hatibû amadekirin, di 5'ê Tebaxê de bi îmzeya 367 parlamenteran pêşkêşî Serokatiya Parlamentoyê hat kirin. 

	 

	Qanûna çarçoveyî ya “Xurtkirina hevgirtina neteweyî û yekparebûna civakî” ku 12 xalan pêktê û bi 467 dengan di Desteya Giştî ya Meclisê de bû qanûn di rojnameya fermî de hat ragihandin. Qanûna tekildarî pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk hatibû derxistin dê piştî rapora teyit û tespîtê ya Desteya Ewlehiya Netewî (MGK) bikeve meriyete.

	 

	Endama Lijneya Rêveber a Komeleya Jinan a Rosa Suzan Îşbîlen, derbarê mijarê de ji ajansa me JINNEWS'ê re axivî. 

	 

	'Tevî kêmasiyên xwe, qanûn yekem e'

	 

	Suzan Îşbîlen, rexne li qanûnê kir û diyar kir ku pirsgirêka Kurd bi eşkereyî pênase nake û da zanîn ku tevî kêmasiyên xwe, ev qanûn di dîroka têkoşîna Kurd de yekem e û wiha bi lêv kir: "Dema ku em li dîroka Parlamentoyê dinêrin, em dibînin ku pir kêm qanûn bi vî rengî berfireh bi navê çareserkirina pirsgirêkekê hatine pejirandin. Dema ku em li naveroka qanûna 12 madeyan dinêrin, bê guman kêmasiyên cidî hene. Pirsgirêka Kurd di rêza yekem a van de ye. Qanûn qet behsa hebûna Kurdan nake, pirsgirêka Kurd bi eşkereyî nayê pênasekirin û qebûlkirin. Lêbelê, di dema nîqaşa qanûnê de, ne tenê parlamenterên DEM Partiyê, lê di heman demê de parlamenterên partiyên din jî israr kirin ku pirsgirêk pirsgirêka Kurd e û divê navê wê bi eşkereyî were gotin. Ji vê aliyê ve, qanûn girîng e. Ew di dîroka têkoşîna Kurd de yekem e. Ji ber vê yekê, ez qebûlkirina wê tevî kêmasiyên xwe erênî dibînim. Lêbelê, di pêvajoya ku li pey tê de û armanca me ya dawîn ew e ku kêmasiyên qanûnê bi têkoşîna xwe ji holê rakin. Bi têkoşînê rê li ber çareseriyeke demokratîk vekin.”

	 

	Ji bo cîhanê ezmûnek girîng 

	 

	Suzan Îşbîlen diyar kir ku guhertinên ku piştî qanûnê werin kirin divê xizmeta çareseriya demokratîk û azadîxwaz a pirsgirêka Kurd bikin û wiha axivî: "Guhertinên ku dê ji kokên vê qanûnê pêş bikevin û şax bibin, divê xizmeta çareseriya demokratîk û azadîxwaz a pirsgirêka Kurd bikin. Rol û pozîsyona jinan jî li vir pir girîng e. Dema ku em li dîroka şoreşên cîhanê dinêrin, em dibînin ku jin her gav di têkoşînan de beşdar bûne. Lêbelê, tewra di mînakên ku jinan li kêleka mêran şer kirine û pir caran beşek girîng a têkoşînê hilgirtine de jî. Em dibînin ku pirsgirêka jinan bi tevahî nehatiye çareser kirin. Di vî warî de, pêşkeftin û xwe îfadekirina tevgera jinên Kurd mînakek pir girîng û bêhempa ye. Têkoşîna ku ji hêla jinên Kurd ve di warê guhertina zîhnî û rizgariyê de tê meşandin, ji bo cîhanê jî ezmûnek girîng pêşkêş kir.”

	 

	Qebûlkirina hebûna jinan

	 

	Suzan Îşbîlen bal kişand ser wê rastiyê ku jin pir caran di qanûnan de wekî mijarên serbixwe nayên nas kirin û tekez kir ku, "Dema ku em li qanûnan dinêrin, em dibînin ku her çend behsa jinan tê kirin jî, jin bi xwe pir caran tune ne. Ji ber ku jin nayên qebûlkirin; hebûna wan wekî mijarên serbixwe nayê naskirin. Mercê bingehîn ji bo qebûlkirina jinan hebûna wan li kêleka mêran tê dîtin. Lêbelê, em dibêjin ku jin takekesên bêhempa ne, mijarên bi serê xwe ne û divê wekî zayendek bên qebûlkirin. Yek ji armancên sereke yên têkoşîna ku em bi salan e dimeşînin ev e ku em piştrast bikin ku jin wekî takekesan û wekî zayendek bên qebûlkirin. Yek ji sedemên sereke yên tundî, komkujî û dûrketina civakî, siyasî û civakî ya ku jin îro pê re rû bi rû dimînin ev e ku rolên zayendî bi awayekî pir xurt û berfireh têne xebitandin."

	 

	Têkoşîna 50 salan a jinan 

	 

	Suzan Îşbîlen tekez kir ku rolên zayendî bi rêya qanûn û polîtîkayên dewletê têne hilberandin û wiha axivî: "Ger ev têgihîştina rolên zayendî bi rêya qanûn û polîtîkayên dewletê ewqas bi hêz nehatiba hilberandin, dibe ku îro pirsgirêka jinan di xalek cûda de bûya. Lêbelê, jinên Kurd bi têkoşîna xwe rê li ber mijarbûn û azadiya jinan vekirin. Bê guman, ev ne encamek e ku di şevekê de derketiye holê; ew berhevkirina nêzîkî 50 salan têkoşînê ye. Ez bawer dikim ku bi vê qanûnê, jin dê hebûn û daxwazên xwe bi hêztir îspat bikin. Ji ber ku jin bi eşkere wekî mijar di nav qanûnê de nayên hesibandin. Jin hîn jî neçar in ku hebûn û daxwazên xwe bi têkoşîna xwe îspat bikin."

	 

	'Divê daxwaz bi qanûnê bên garantîkirin'

	 

	Suzan Îşbîlen da zanîn ku jin di tevahiya pêvajoyê de ku bi qasî du salan berdewam dike, daxwazên xwe bi awayên bêhempa yên çalakvaniyê tînin ziman û wiha dawî li axaftina xwe anî: "Wekî ku hûn dizanin, ev pêvajo bi qasî du salan berdewam dike. Ji destpêka pêvajoyê ve, jin bi berdewamî beşdarî awayên bêhempa yên çalakvaniyê bûne. Meşên li Enqerê, meşên ber bi bajarên cûda û çalakiyên li navendên bajaran ên ji bo azadiyê nîşaneyên vê yekê ne. Ev nîşan didin ku jinan xwedîderketina li pêvajoyê girtine ser xwe û hêviyên xwe ji wê bi zelalî anîne ziman. Ev têkoşîn li vir bi dawî nabe. Qanûn hatiye derxistin, lê mekanîzmayên ku piştî vê yekê werin afirandin jî dê girîng bin."