Kelebeklerden ‘Jin, jiyan, azadî’ye uzanan direniş (1) 2026-11-15 09:01:44   Öznur Değer    Sınırları aşan direnişin dünü, bugünü ve yarını   HABER MERKEZİ –  Mirabal Kardeşlerden bugüne erkek egemenliğine, diktatörlüklere, savaşlara ve şiddete karşı örgütlenen kadınlar, mücadeleleriyle önemli kazanımlar elde etti. Sınırları aşan bu direniş, kadınların özgürlük ve eşitlik mücadelesini büyütürken, kazanılmış haklara yönelik saldırılara karşı ortak mücadele zeminini de güçlendirdi.   Kadınların eşitlik ve özgürlük mücadelesi, tarih boyunca erkek egemenliğine, şiddete, ayrımcılığa ve baskıcı yönetimlere karşı büyüdü. Eğitim, çalışma, mülkiyet, seçme ve seçilme hakkı gibi temel haklardan dışlanan kadınlar, örgütlü mücadeleleriyle önemli kazanımlar elde etti. Ancak kazanılmış haklara yönelik saldırılar, kadın katliamları, savaşlar, yoksulluk ve siyasal baskılar farklı coğrafyalarda devam ediyor. Afganistan'dan Rojhilat'a, Latin Amerika'dan Avrupa'ya kadar kadınlar, haklarını korumak ve özgür bir yaşam inşa etmek için mücadelelerini sürdürüyor. Bu tarihsel direnişin simgelerinden biri olan 25 Kasım, kadınların erkek egemen şiddete ve eşitsizliğe karşı ortak taleplerini yükselttiği uluslararası bir mücadele günü olmayı sürdürüyor.   25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü kapsamında hazırlanan dokuz bölümlük dosyada, kadınların tarihsel direnişi, elde ettikleri kazanımlar, karşı karşıya kaldıkları hak ihlalleri ve verdikleri mücadele yöntemleri ele alınacak. Dosyanın ilk bölümünde ise Dominik Cumhuriyeti'nde Trujillo diktatörlüğüne karşı mücadele ettikleri için katledilen Mirabal Kardeşlerin direnişinden 25 Kasım'ın uluslararası mücadele gününe dönüşmesine ve kadın hareketinin bugüne uzanan tarihsel kazanımlarına ışık tutuyoruz.    Kadınların eşitlik ve özgürlük mücadelesi   Kadınların hak ve özgürlük talepleri, 18'inci yüzyıldan itibaren gelişen toplumsal hareketlerle birlikte daha görünür hale geldi. 1789 Fransız Devrimi'nin ardından ilan edilen hakların kadınları kapsamamasına karşı çıkan Olympe de Gouges, 1791 yılında Kadın ve Kadın Yurttaş Hakları Bildirgesi'ni yayımlayarak kadınların erkeklerle eşit yurttaşlık haklarına sahip olması gerektiğini savundu. Siyasal faaliyetleri nedeniyle 1793 yılında idam edilen Olympe de Gouges'ın eşitlik talebi, sonraki yıllarda gelişen kadın hareketlerinin önemli mücadele başlıklarından biri oldu. 19'uncu yüzyılda ise kadınların eğitim, çalışma, mülkiyet ve siyasal temsil hakları için yürüttüğü mücadele farklı ülkelerde örgütlü bir nitelik kazandı.   ABD'de 1848 yılında düzenlenen Seneca Falls Kadın Hakları Kongresi'nde kabul edilen Duygular Bildirgesi, kadınların eşit yurttaşlık ve siyasal hak taleplerini kamuoyuna taşıdı. Avrupa'da kadınların seçme ve seçilme hakkı için yürüttüğü mücadele giderek büyürken, Britanya'da Emmeline Pankhurst'ün öncülüğünde gelişen Süfrajet Hareketi, kitlesel eylemler ve sivil itaatsizlik yöntemleriyle oy hakkı mücadelesini güçlendirdi. Clara Zetkin ve sosyalist kadın hareketleri ise kadınların siyasal haklarını emek mücadelesiyle birlikte ele alarak örgütlenme çalışmalarını sürdürdü.   Sanayileşmeyle birlikte fabrikalarda düşük ücretlerle ve ağır koşullarda çalıştırılan kadınlar, çalışma sürelerinin kısaltılması, ücretlerin artırılması ve örgütlenme hakları için grevler gerçekleştirdi. ABD'nin Massachusetts eyaletindeki Lowell tekstil fabrikalarında çalışan kadınların 1834 ve 1836 yıllarında gerçekleştirdiği direnişler, kadın emeği mücadelesinin erken örnekleri arasında yer aldı. Kadınların çalışma yaşamında geliştirdiği örgütlenmeler, sonraki yıllarda eşit işe eşit ücret, sosyal güvence ve ayrımcılığın sona erdirilmesi taleplerinin güçlenmesine katkı sundu.   20'nci yüzyılın ilk yarısında birçok ülkede kadınlar seçme ve seçilme hakkı elde ederken, siyasal hakların kazanılması toplumsal eşitsizlikleri ortadan kaldırmadı. Kadınların kamusal yaşamdan dışlanması, emeklerinin görünmez kılınması ve yaşamları üzerinde kurulan erkek egemen denetim devam etti. Özellikle 1960'lı yıllardan itibaren güçlenen feminist hareketler, kadınların siyasal haklarının yanı sıra ev içinde ve toplumsal yaşamda karşı karşıya kaldıkları eşitsizlikleri de mücadele konusu haline getirdi. Simone de Beauvoir'ın 1949 yılında yayımlanan İkinci Cinsiyet adlı eserinde ortaya koyduğu “Kadın doğulmaz, kadın olunur” yaklaşımı, kadınlığın toplumsal olarak nasıl inşa edildiğine ilişkin tartışmalarda önemli bir yer edindi.   Kadınların bu tarihsel mücadelesi farklı coğrafyalarda farklı biçimlerde gelişirken, Dominik Cumhuriyeti'nde diktatörlüğe karşı örgütlenen Mirabal Kardeşlerin direnişi, kadınların özgürlük mücadelesinin önemli dönüm noktalarından biri oldu.   Mirabal Kardeşlerin diktatörlüğe karşı direnişi   Dominik Cumhuriyeti'nde 1930 yılında iktidara gelen Rafael Leónidas Trujillo, ülkeyi 31 yıl boyunca baskı, sansür, tutuklamalar ve siyasi katliamlarla yönetti. Muhaliflerin hedef alındığı, siyasi örgütlenmelerin ağır baskılarla karşı karşıya kaldığı bu dönemde Patria, Minerva ve María Teresa Mirabal, diktatörlüğe karşı gelişen mücadelenin içerisinde yer aldı. Trujillo yönetiminin uyguladığı baskılara rağmen üç kardeş, rejime karşı örgütlenme çalışmalarını sürdürerek Dominik Cumhuriyeti'nin direniş tarihinde önemli bir yer edindi.   Mirabal ailesinin dört kız kardeşinden en büyüğü olan Patria Mercedes Mirabal Reyes, 27 Şubat 1924'te dünyaya geldi. Diktatörlüğün yarattığı baskı ortamında rejime karşı gelişen muhalefete katılan Patria, siyasi faaliyetlerini sürdürdü. Kardeşlerden María Argentina Minerva Mirabal Reyes ise 12 Mart 1926'da doğdu. Hukuk eğitimi alan Minerva, genç yaşlardan itibaren Trujillo yönetimine karşı siyasi faaliyetler yürüttü. Rejimin baskılarına ve kendisine yönelik engellemelere rağmen muhalefetini sürdürmesi, onu diktatörlüğe karşı mücadelenin öne çıkan isimlerinden biri haline getirdi.   Kardeşlerin en küçüğü olan Antonia María Teresa Mirabal Reyes, 15 Ekim 1935'te dünyaya geldi. Üniversitede matematik eğitimi alan María Teresa, özellikle ablası Minerva'nın siyasi mücadelesinden etkilenerek diktatörlüğe karşı örgütlenmeye katıldı. Patria, Minerva ve María Teresa, farklı dönemlerde siyasi faaliyetlere başlamalarına rağmen Trujillo rejiminin sona erdirilmesi hedefinde birleşti. Üç kardeşin mücadelesi, kadınların siyasal yaşamdan uzak tutulmaya çalışıldığı bir dönemde diktatörlüğe karşı örgütlü direnişin önemli örneklerinden biri oldu.   14 Haziran Hareketi'nde örgütlendiler   Dominik Cumhuriyeti'nde Trujillo diktatörlüğüne karşı gelişen muhalefet, 1950'li yılların sonunda daha örgütlü bir nitelik kazandı. Rejime karşı 14 Haziran 1959'da gerçekleştirilen silahlı girişimin ardından gelişen muhalefet, adını bu tarihten alan 14 Haziran Hareketi etrafında birleşti. Minerva Mirabal ve eşi Manolo Tavárez Justo, hareketin örgütlenmesinde önemli rol üstlenirken Patria ve María Teresa da çalışmalara katıldı. Hareket, diktatörlüğün sona erdirilmesi amacıyla gizli toplantılar düzenledi, bildiriler hazırladı ve rejimin baskı politikalarını teşhir etmeye yönelik faaliyetler yürüttü.   Kısa sürede ülkenin farklı kesimlerine ulaşan 14 Haziran Hareketi, Trujillo yönetiminin hedefi haline geldi. Rejim, örgütlenmeyi dağıtmak amacıyla çok sayıda kişiyi gözaltına aldı ve tutukladı. Mirabal Kardeşler de bu baskılardan doğrudan etkilendi. Özellikle Minerva ve María Teresa, siyasi faaliyetleri nedeniyle tutuklanarak cezaevine konuldu. Ancak tutuklamalar, tehditler ve ailelerine yönelik baskılar, kardeşlerin mücadeleden vazgeçmesini sağlamadı.   Mirabal Kardeşler, örgütlü mücadele sırasında kullanılan Las Mariposas (Kelebekler) adıyla tanınmaya başladı. Diktatörlüğün baskılarına rağmen direnişlerini sürdüren kardeşlerin bu isimle anılması, zamanla yalnızca Dominik Cumhuriyeti'ndeki muhalefetin değil, kadınların özgürlük mücadelesinin de sembollerinden biri haline geldi. Trujillo yönetimi ise ülkede giderek güçlenen muhalefeti bastırmak için baskılarını artırırken, Mirabal Kardeşleri doğrudan hedef aldı.   25 Kasım 1960: Kelebekler katledildi   1960 yılına gelindiğinde Trujillo yönetimi, ülkede gelişen muhalefeti bastırmak için baskılarını daha da artırdı. Özellikle 14 Haziran Hareketi içerisinde yer alan isimler hedef alınırken, Mirabal Kardeşler de ölüm tehditleriyle karşı karşıya kaldı. Buna rağmen Patria, Minerva ve María Teresa, siyasi mücadelelerini sürdürdü. Üç kardeşin diktatörlüğe karşı örgütlü direnişteki konumu, onları rejim açısından önemli bir hedef haline getirdi.   25 Kasım 1960'ta Patria, Minerva ve María Teresa, cezaevinde tutulan eşlerini ziyaret ettikten sonra dönüş yolunda Trujillo rejiminin görevlendirdiği kişiler tarafından durduruldu. Üç kardeş ile araç sürücüsü Rufino de la Cruz, saldırganlar tarafından katledildi. Failler, katliamı trafik kazası gibi göstermek amacıyla cansız bedenleri araca yerleştirerek aracı uçurumdan aşağı attı. Ancak rejimin katliamın üzerini örtme girişimi, Mirabal Kardeşlerin siyasi faaliyetleri ve daha önce karşı karşıya kaldıkları tehditler nedeniyle toplumsal tepkilerin büyümesini engelleyemedi.   Mirabal Kardeşlerin katledilmesi, Dominik Cumhuriyeti'nde Trujillo diktatörlüğüne karşı gelişen öfkeyi daha da artırdı. Üç kardeşin rejimin baskılarına rağmen sürdürdüğü mücadele, katliamın ardından diktatörlüğe karşı direnişin simgelerinden biri haline geldi. Katliamdan yaklaşık altı ay sonra, 30 Mayıs 1961'de Trujillo bir suikast sonucu öldürüldü. Ancak diktatörün öldürülmesi, ülkedeki siyasi baskıların ve otoriter yönetim yapısının bir anda sona ermesi anlamına gelmedi. Dominik Cumhuriyeti'nde sonraki yıllarda da siyasi mücadeleler ve iktidar çatışmaları devam ederken, Mirabal Kardeşlerin bıraktığı miras toplumsal hafızada yaşamayı sürdürdü.   Mirabal ailesinin dört kız kardeşinden hayatta kalan Bélgica Adela Mirabal Reyes, bilinen adıyla Dedé Mirabal, kardeşlerinin katledilmesinin ardından onların yaşamlarını ve mücadelelerini gelecek kuşaklara aktarmak için çalışmalar yürüttü. Dedé, Patria, Minerva ve María Teresa'nın diktatörlüğe karşı siyasi faaliyetlerini, karşı karşıya kaldıkları baskıları ve katledilmelerine uzanan süreci anlatmayı sürdürdü. Kardeşlerinin anısına oluşturulan vakıf ve müze çalışmalarına katkı sunarak bu tarihsel mirasın korunmasında rol oynadı. 1 Şubat 2014'te yaşamını yitiren Dedé'nin çalışmaları, Mirabal Kardeşlerin mücadelesinin uluslararası alanda tanınmasına katkı sundu.   Kadın mücadelesi uluslararası alanda büyüdü   Mirabal Kardeşlerin katledilmesinin ardından kadınların erkek egemen şiddete karşı mücadelesi farklı ülkelerde örgütlü hareketlerle büyüdü. Özellikle 1960'lı ve 1970'li yıllarda güçlenen ikinci dalga feminist hareket, kadınların ev içinde ve toplumsal yaşamda karşı karşıya kaldığı eşitsizlikleri siyasal mücadelenin konusu haline getirdi. “Kişisel olan politiktir” yaklaşımıyla ev içi şiddet, bakım emeği, doğum kontrolü, kürtaj hakkı ve çalışma yaşamındaki ayrımcılık gündeme taşındı. Kadınlar, şiddetin bireysel bir sorun olarak ele alınmasına karşı çıkarak erkek egemen sistemle ilişkisini görünür kıldı.   Bu dönemde kadınların geliştirdiği örgütlenmeler, uluslararası kurumların politikalarını da etkiledi. Birleşmiş Milletler öncülüğünde 1975 yılında Meksika'da düzenlenen Birinci Dünya Kadın Konferansı, kadınların eşitlik, kalkınma ve barış taleplerinin uluslararası düzeyde ele alındığı önemli bir aşama oldu. Konferansta kadınların siyasal, ekonomik ve toplumsal yaşama eşit katılımına ilişkin hedefler belirlenirken, sonraki yıllarda yürütülecek çalışmalar için bir eylem planı kabul edildi. 1980 yılında Kopenhag'da düzenlenen İkinci Dünya Kadın Konferansı'nda ise özellikle eğitim, sağlık ve istihdam alanlarındaki eşitsizlikler ele alındı.   25 Kasım uluslararası mücadele gününe dönüştü   Mirabal Kardeşlerin katledilmesinden 21 yıl sonra, 1981'de Kolombiya'nın başkenti Bogotá'da düzenlenen Latin Amerika ve Karayipler Feminist Buluşması, 25 Kasım'ın kadınlara yönelik şiddete karşı mücadele günü olarak benimsenmesi açısından tarihsel bir dönüm noktası oldu. Buluşmada bir araya gelen kadınlar, Mirabal Kardeşlerin anısını yaşatmak ve erkek egemen şiddete karşı uluslararası dayanışmayı büyütmek amacıyla 25 Kasım'ı ortak mücadele günü olarak belirledi. Böylece Dominik Cumhuriyeti'nde diktatörlüğe karşı mücadele ederken katledilen üç kardeşin bıraktığı miras, kadınların farklı coğrafyalarda yürüttüğü özgürlük ve eşitlik mücadelesiyle buluştu.   Kadınların uluslararası örgütlenmesi sonraki yıllarda da devam etti. 1985 yılında Kenya'nın başkenti Nairobi'de düzenlenen Üçüncü Dünya Kadın Konferansı'nda, kadınların eşitlik mücadelesinde karşı karşıya kaldığı engeller ve bu engellerin aşılması için geliştirilecek politikalar ele alındı. Konferansta kabul edilen Nairobi İleriye Dönük Kadın Geliştirme Stratejileri, kadınların toplumsal, ekonomik ve siyasal yaşama katılımının güçlendirilmesini hedefledi. Kadın hareketleri ise konferanslarda alınan kararların devletler tarafından uygulanması için mücadelelerini sürdürdü.   1990'lı yıllarda feminist hareketler, kadınların farklı kimliklerini ve yaşam deneyimlerini daha fazla gündeme taşıdı. Özellikle üçüncü dalga feminist hareket, kadınların karşı karşıya kaldığı eşitsizliklerin , cinsiyetçilik, ırkçılık, sınıfsal sömürü, göçmenlik ve diğer ayrımcılık biçimleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini savundu. Siyah feminist hareketlerin daha önce geliştirdiği eleştiriler de bu tartışmaların önemli dayanaklarından biri oldu. Böylece kadın mücadelesi, farklı toplumsal kesimlerin deneyimlerini ve taleplerini kapsayan daha geniş bir mücadele alanına dönüştü.   1995 yılında Çin'in başkenti Pekin'de düzenlenen Dördüncü Dünya Kadın Konferansı ise uluslararası kadın mücadelesinin önemli dönüm noktalarından biri oldu. Konferansta 189 ülke tarafından kabul edilen Pekin Deklarasyonu ve Eylem Platformu, kadınların eşitlik ve özgürlük mücadelesi açısından önemli bir uluslararası belge niteliği kazandı. Belgede yoksulluk, eğitim, sağlık, kadınlara yönelik şiddet, silahlı çatışmalar, ekonomi, karar alma mekanizmaları, insan hakları, medya ve çevre gibi 12 kritik alanda hedefler belirlendi. Kadın hareketleri, bu kararların yalnızca uluslararası belgelerde kalmaması, devletlerin somut politikalarına ve bütçelerine yansıması için mücadele yürüttü.   Kadın hareketlerinin yıllar boyunca sürdürdüğü mücadele sonucunda Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, 17 Aralık 1999'da aldığı 54/134 sayılı kararla 25 Kasım'ı Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü ilan etti. Böylece Latin Amerika ve Karayipler'deki kadın hareketlerinin 1981'de aldığı karar, uluslararası düzeyde resmiyet kazandı. Mirabal Kardeşlerin katledildiği tarih, kadınların erkek egemen şiddete, ayrımcılığa ve eşitsizliğe karşı ortak mücadele günü olarak tanındı.   Hukuki kazanımlar ve devam eden eşitsizlikler   Kadınların uluslararası alanda geliştirdiği örgütlenmeler, birçok ülkede hukuki düzenlemelerin değiştirilmesinde etkili oldu. Kadınlara yönelik şiddetin önlenmesi, siyasal temsilin artırılması, eğitim ve çalışma yaşamında eşitliğin sağlanması için yeni yasalar kabul edildi. Ancak bu kazanımların uygulanmasındaki eksiklikler, kadınların yaşamlarını tehdit eden şiddet ve ayrımcılık politikalarının devam etmesine neden oldu. Kadın örgütleri, koruma mekanizmalarının etkin işletilmesi, cezasızlığın sona erdirilmesi ve devletlerin sorumluluklarını yerine getirmesi taleplerini gündemde tutmayı sürdürdü.   Kadın hareketlerinin mücadelesi sonucunda farklı ülkelerde aile hukukunda ve ceza yasalarında değişiklikler yapıldı. Lübnan'da 2014 yılında aile içi şiddete karşı yasa kabul edilirken, 2017'de tecavüz failinin kendisine tecavüz ettiği kadınla evlenmesi halinde cezadan kurtulmasına olanak tanıyan düzenleme kaldırıldı. Aynı yıl Ürdün'de benzer bir hüküm yürürlükten çıkarıldı. Tunus'ta 2017 yılında kabul edilen yasa, kadınlara yönelik şiddetin farklı biçimlerine karşı koruma ve önleme mekanizmaları öngördü. Fas'ta ise kadın örgütlerinin mücadelesiyle 2014 yılında Ceza Kanunu'nun 475'inci maddesindeki tartışmalı hüküm kaldırılırken, 2018'de kadınlara yönelik şiddetle mücadele yasası yürürlüğe girdi.   Pekin Deklarasyonu'nun kabul edilmesinden sonraki yıllarda yapılan değerlendirmeler, kadınların elde ettiği kazanımların yanında devam eden eşitsizlikleri de ortaya koydu. 2000, 2005, 2010, 2015, 2020 ve 2025 yıllarında gerçekleştirilen değerlendirmelerde kadınların siyasal temsili, ekonomik eşitlik, şiddetin önlenmesi ve kazanılmış hakların korunması konuları yeniden ele alındı. Aradan geçen yıllara rağmen birçok ülkede kadınların eşit ücret, karar alma mekanizmalarına katılım ve şiddetten korunma taleplerinin karşılanmaması, uluslararası taahhütlerle uygulamalar arasındaki farklılığı görünür kıldı.   Kadınların örgütlü direnişi sınırları aştı   Kadın mücadelesi, farklı coğrafyalarda yalnızca hukuki kazanımlar elde etmekle sınırlı kalmadı; diktatörlüklere, savaşlara, sömürgeciliğe ve ekonomik sömürüye karşı toplumsal hareketlerin de önemli bir parçası oldu. Nijerya'da 1929 yılında sömürge yönetiminin vergi politikalarına karşı gelişen ve “Kadın Savaşı” olarak bilinen direniş, kadınların kitlesel örgütlenme deneyimlerinden biri olarak tarihe geçti. Arjantin'de ise 1976-1983 askeri diktatörlüğü sırasında zorla kaybedilen yakınlarının akıbetini öğrenmek için mücadele eden Plaza de Mayo Anneleri, 1977'den itibaren meydanlarda gerçekleştirdikleri eylemlerle devletin kaybetme politikalarını dünya gündemine taşıdı.   Kadınların kitlesel eylemleri, ekonomik ve siyasal yaşamda önemli değişimlerin önünü açtı. İzlanda'da 24 Ekim 1975'te kadınların ücretli ve ücretsiz emeklerini durdurarak gerçekleştirdiği kitlesel iş bırakma eylemi, kadın emeğinin toplumsal yaşam açısından taşıdığı önemi görünür kıldı. Bu mücadelenin ardından ülkede cinsiyet eşitliğine ilişkin yasal düzenlemeler güçlenirken, 1980 yılında Vigdís Finnbogadóttir'in demokratik seçimle devlet başkanı olması kadınların siyasal temsili açısından tarihsel bir gelişme oldu. İzlanda'da kadınlar, 2023 yılında da ücret eşitsizliği ve erkek şiddetine karşı yeniden iş bırakarak mücadelelerini sürdürdü.   Afrika'da kadınların barış mücadelesi de önemli örgütlenme deneyimleri yarattı. Liberya'da 2003 yılında Leymah Gbowee'nin öncülüğünde Müslüman ve Hristiyan kadınların bir araya gelmesiyle gelişen barış hareketi, iç savaşın sona erdirilmesi için kitlesel eylemler düzenledi. Kadınlar, barış görüşmeleri üzerinde kamuoyu baskısı oluşturarak savaşın taraflarına karşı ortak talepler yükseltti. Bu deneyim, kadınların savaş süreçlerinde yalnızca şiddetten etkilenen kesimler değil, barışın kurulmasında söz ve karar sahibi olmak isteyen siyasi özneler olduğunu gösterdi.   Latin Amerika'da kadın katliamlarına ve cezasızlığa karşı gelişen mücadele, 2015 yılında Arjantin'de başlayan Ni Una Menos (Bir Kadın Daha Eksilmeyecek) hareketiyle yeni bir boyut kazandı. Kadın katliamlarına karşı kitlesel eylemler düzenleyen hareket, kısa sürede kıtanın farklı ülkelerine yayıldı. Arjantin'de kadınların yıllarca sürdürdüğü kürtaj hakkı mücadelesi de 2020 yılında gönüllü gebelik sonlandırmanın yasallaştırılmasıyla önemli bir kazanım elde etti. Meksika'da kadın örgütleri ise katliamların önlenmesi, kaybedilen kadınların bulunması, etkili soruşturmalar yürütülmesi ve faillerin cezasız bırakılmaması için mücadelelerini sürdürdü.   Kadınların dayanışması dijital alanlarda da büyüdü. Tarana Burke tarafından 2006 yılında başlatılan MeToo hareketi, 2017'de sosyal medya üzerinden uluslararası ölçekte yaygınlaşarak kadınların cinsel şiddete karşı deneyimlerini görünür kıldığı bir dayanışma alanına dönüştü. Farklı ülkelerde kadınların yaşadıkları şiddeti kamuoyuna taşıması, işyerlerinden sanat dünyasına kadar pek çok alanda erkek egemenliğinin ve cezasızlığın tartışılmasını sağladı. Hareket, kadınların yalnızca sokaklarda değil, dijital mecralarda da örgütlenerek ortak mücadele geliştirebildiğini gösterdi.   Ortadoğu'da kadınların özgürlük mücadelesi   Ortadoğu'da kadınların mücadelesi, savaşlar, baskıcı yönetimler, toplumsal eşitsizlikler ve erkek egemen politikalar karşısında farklı örgütlenme biçimleriyle gelişti. Irak'ta kadın örgütleri siyasal temsil, eğitim ve aile hukukundaki eşitsizliklere karşı çalışmalar yürütürken, Mısır'da kadın hareketleri eğitim, seçme ve seçilme hakkı, evlilik ve boşanma yasalarının değiştirilmesi gibi talepler etrafında örgütlendi. Hüdâ Şa'râvî'nin öncülüğünde gelişen Mısır feminist hareketi ve sonraki yıllarda Nawal El Saadawi'nin kadın bedeni üzerindeki tahakküme, cinsel şiddete ve erkek egemen politikalara karşı yürüttüğü mücadele, bölgedeki kadın hareketlerinin önemli deneyimleri arasında yer aldı.   Filistin'de kadınlar, işgal politikalarına, zorunlu yerinden edilmeye ve savaşın yarattığı yıkıma karşı örgütlenmelerini sürdürdü. Kadın komiteleri, dayanışma ağları ve hak savunucusu kuruluşlar, kadınların siyasal katılımı, toplumsal dayanışma ve yaşam hakkı taleplerini gündemde tuttu. Afganistan'da ise Taliban'ın 2021 yılında yeniden iktidara gelmesinin ardından kadınların eğitim, çalışma ve kamusal yaşama katılım haklarına yönelik ağır kısıtlamalar getirildi. Kadınlar, gözaltı ve baskı riskine rağmen gizli eğitim ağları, dayanışma çalışmaları ve protestolarla bu yasaklara karşı mücadele etmeye devam etti.   Kürt Kadın Hareketi'nin geliştirdiği örgütlenme deneyimleri de Ortadoğu'da kadın mücadelesinin önemli başlıklarından biri oldu. Kadınların siyasal, toplumsal ve örgütsel alanlarda özne olmasını esas alan mücadele, özellikle Rojava'da gelişen kadın örgütlenmeleriyle yeni bir boyut kazandı. Kadınlar, DAİŞ'e karşı yürütülen mücadelede Kadın Savunma Birlikleri (YPJ) içerisinde yer alırken, toplumsal yaşamda eşbaşkanlık, kadın meclisleri ve kadın kurumları gibi örgütlenmeler geliştirdi. Rojava Kadın Devrimi, kadınların yalnızca kazanılmış haklarını savunmakla sınırlı kalmayan, toplumsal ve siyasal yaşamı dönüştürmeyi hedefleyen mücadele deneyimlerinden biri olarak öne çıktı.   İran ve Rojhilat'ta ise Jina Emînî'nin Eylül 2022'de gözaltına alınmasının ardından yaşamını yitirmesiyle başlayan protestolar, Jin, jiyan, azadî sloganıyla uluslararası alana yayıldı. Kadınlar, zorunlu başörtüsü uygulamalarına, devlet baskısına ve yaşamlarına yönelik müdahalelere karşı sokaklara çıkarken, slogan farklı ülkelerdeki kadın hareketlerinin de ortak mücadele ifadelerinden biri haline geldi. Kürt Kadın Hareketi'nin özgürlük perspektifinden doğan Jin, jiyan, azadî, kadınların yaşam ve özgürlük taleplerinin sınırları aşan sembollerinden biri oldu.   Kazanımlara rağmen şiddet ve eşitsizlik sürüyor   Kadınların yüzyıllardır sürdürdüğü mücadele sonucunda birçok ülkede seçme ve seçilme hakkı, eğitim, çalışma, mülkiyet ve siyasal temsil alanlarında önemli kazanımlar elde edildi. Kadınlara yönelik şiddetin önlenmesi için uluslararası sözleşmeler kabul edildi, hukuki düzenlemeler yapıldı ve koruma mekanizmaları oluşturuldu. Ancak bu kazanımların uygulanmasındaki eksiklikler, kadınların yaşamlarını tehdit eden şiddet ve ayrımcılık politikalarının devam etmesine neden oluyor.   Avrupa Birliği'nde 2024 yılında yayımlanan kadınlara yönelik toplumsal cinsiyete dayalı şiddet araştırması, yaklaşık her üç kadından birinin yaşamı boyunca fiziksel veya cinsel şiddete ya da tehdide maruz kaldığını ortaya koydu. Aynı yıl Avrupa Birliği, kadınlara yönelik şiddet ve aile içi şiddetle mücadeleye ilişkin ilk birlik çapındaki direktifini kabul etti. Ancak kadın örgütleri, yasal düzenlemelerin kapsamı ve uygulamadaki eksiklikler nedeniyle daha etkili koruma politikaları talep etmeyi sürdürdü.   Kadınların siyasal karar alma mekanizmalarındaki temsili de eşitsizliğin sürdüğü alanlardan biri olmaya devam ediyor. BM Kadın Birimi'nin 2025 yılında yayımladığı değerlendirmeye göre, 2024'te önemli barış süreçlerinde müzakerecilerin yalnızca yüzde 7'sini kadınlar oluşturdu. Bu tablo, savaşların ve çatışmaların sonuçlarından doğrudan etkilenen kadınların barışın inşasına ilişkin karar mekanizmalarında yeterince yer alamadığını gösterdi. Kadın hareketleri ise savaşların sona erdirilmesi, kalıcı barışın sağlanması ve barış görüşmelerinde eşit temsil taleplerini yükseltmeye devam etti.   Türkiye'de kadınlar da erkek şiddetine, kadın katliamlarına, cezasızlık politikalarına ve kazanılmış haklara yönelik müdahalelere karşı mücadelelerini sürdürüyor. İstanbul Sözleşmesi'nden çekilme kararına karşı gelişen eylemler, 6284 sayılı Kanun'un etkin uygulanması, nafaka hakkının korunması ve kadınların yaşam hakkının güvence altına alınması talepleri, kadın hareketinin önemli gündemleri arasında yer alıyor. Kadınlar, şiddetin önlenmesi için yalnızca yasal düzenlemelerin varlığının yeterli olmadığını, bu düzenlemelerin uygulanması ve sorumlu kurumların hesap vermesi gerektiğini vurguluyor.   Kelebeklerden 'Jin, jiyan, azadî'ye uzanan mücadele   Mirabal Kardeşlerin 1960 yılında Trujillo diktatörlüğüne karşı yürüttüğü mücadeleden bugüne kadınlar, farklı coğrafyalarda farklı yöntemlerle örgütlenerek haklar kazandı. Seçme ve seçilme hakkı için yürütülen mücadeleler, işçi direnişleri, feminist hareketler, diktatörlüklere karşı örgütlenmeler, kadın katliamlarına karşı kitlesel eylemler ve kadınların kendi yaşamlarını örgütleme deneyimleri, ortak bir mücadele tarihinin farklı dönemlerini oluşturdu. Bu tarih, kadınların haklarının kendiliğinden tanınmadığını, örgütlü mücadele sonucunda kazanıldığını ortaya koydu.   Bugün kadınlar, elde ettikleri kazanımları korumak ve yeni haklar elde etmek için mücadelelerini sürdürüyor. Latin Amerika'dan Ortadoğu'ya, Avrupa'dan Afrika'ya kadar farklı coğrafyalarda kadınların karşı karşıya kaldığı sorunlar değişse de erkek egemen şiddete, eşitsizliğe, savaşa ve baskıya karşı mücadele talepleri ortaklaşıyor. Mirabal Kardeşlerin “Kelebekler” adıyla bıraktığı direniş mirası ile Jin, jiyan, azadî sloganında ifadesini bulan özgürlük mücadelesi, farklı tarihsel koşullarda gelişen kadın direnişlerinin uluslararası hafızasında buluşuyor.   25 Kasım, bu nedenle yalnızca Mirabal Kardeşlerin katledildiği tarihin anılması değil, kadınların geçmişten bugüne elde ettiği kazanımları savunduğu, karşı karşıya kaldığı şiddete ve hak gasplarına karşı taleplerini yükselttiği uluslararası bir mücadele günü olmayı sürdürüyor. Kadınların yüzyıllardır geliştirdiği örgütlenme deneyimleri ve direniş biçimleri, bugün dünyanın dört bir yanında özgür ve eşit yaşam mücadelesinin temel dayanakları arasında yer alıyor.    Yarın: Erkek şiddetiyle mücadele kamusal sorumlulukla mümkünu. Ancak bu kazanımların uygulanmasındaki eksiklikler, kadınların yaşamlarını tehdit eden şiddet ve ayrımcılık politikalarının devam etmesine neden oluyor.   Avrupa Birliği'nde 2024 yılında yayımlanan kadınlara yönelik toplumsal cinsiyete dayalı şiddet araştırması, yaklaşık her üç kadından birinin yaşamı boyunca fiziksel veya cinsel şiddete ya da tehdide maruz kaldığını ortaya koydu. Aynı yıl Avrupa Birliği, kadınlara yönelik şiddet ve aile içi şiddetle mücadeleye ilişkin ilk birlik çapındaki direktifini kabul etti. Ancak kadın örgütleri, yasal düzenlemelerin kapsamı ve uygulamadaki eksiklikler nedeniyle daha etkili koruma politikaları talep etmeyi sürdürdü.   Kadınların siyasal karar alma mekanizmalarındaki temsili de eşitsizliğin sürdüğü alanlardan biri olmaya devam ediyor. BM Kadın Birimi'nin 2025 yılında yayımladığı değerlendirmeye göre, 2024'te önemli barış süreçlerinde müzakerecilerin yalnızca yüzde 7'sini kadınlar oluşturdu. Bu tablo, savaşların ve çatışmaların sonuçlarından doğrudan etkilenen kadınların barışın inşasına ilişkin karar mekanizmalarında yeterince yer alamadığını gösterdi. Kadın hareketleri ise savaşların sona erdirilmesi, kalıcı barışın sağlanması ve barış görüşmelerinde eşit temsil taleplerini yükseltmeye devam etti.   Türkiye'de kadınlar da erkek şiddetine, kadın katliamlarına, cezasızlık politikalarına ve kazanılmış haklara yönelik müdahalelere karşı mücadelelerini sürdürüyor. İstanbul Sözleşmesi'nden çekilme kararına karşı gelişen eylemler, 6284 sayılı Kanun'un etkin uygulanması, nafaka hakkının korunması ve kadınların yaşam hakkının güvence altına alınması talepleri, kadın hareketinin önemli gündemleri arasında yer alıyor. Kadınlar, şiddetin önlenmesi için yalnızca yasal düzenlemelerin varlığının yeterli olmadığını, bu düzenlemelerin uygulanması ve sorumlu kurumların hesap vermesi gerektiğini vurguluyor.   Kelebeklerden 'Jin, jiyan, azadî'ye uzanan mücadele   Mirabal Kardeşlerin 1960 yılında Trujillo diktatörlüğüne karşı yürüttüğü mücadeleden bugüne kadınlar, farklı coğrafyalarda farklı yöntemlerle örgütlenerek haklar kazandı. Seçme ve seçilme hakkı için yürütülen mücadeleler, işçi direnişleri, feminist hareketler, diktatörlüklere karşı örgütlenmeler, kadın katliamlarına karşı kitlesel eylemler ve kadınların kendi yaşamlarını örgütleme deneyimleri, ortak bir mücadele tarihinin farklı dönemlerini oluşturdu. Bu tarih, kadınların haklarının kendiliğinden tanınmadığını, örgütlü mücadele sonucunda kazanıldığını ortaya koydu.   Bugün kadınlar, elde ettikleri kazanımları korumak ve yeni haklar elde etmek için mücadelelerini sürdürüyor. Latin Amerika'dan Ortadoğu'ya, Avrupa'dan Afrika'ya kadar farklı coğrafyalarda kadınların karşı karşıya kaldığı sorunlar değişse de erkek egemen şiddete, eşitsizliğe, savaşa ve baskıya karşı mücadele talepleri ortaklaşıyor. Mirabal Kardeşlerin “Kelebekler” adıyla bıraktığı direniş mirası ile Jin, jiyan, azadî sloganında ifadesini bulan özgürlük mücadelesi, farklı tarihsel koşullarda gelişen kadın direnişlerinin uluslararası hafızasında buluşuyor.   25 Kasım, bu nedenle yalnızca Mirabal Kardeşlerin katledildiği tarihin anılması değil, kadınların geçmişten bugüne elde ettiği kazanımları savunduğu, karşı karşıya kaldığı şiddete ve hak gasplarına karşı taleplerini yükselttiği uluslararası bir mücadele günü olmayı sürdürüyor. Kadınların yüzyıllardır geliştirdiği örgütlenme deneyimleri ve direniş biçimleri, bugün dünyanın dört bir yanında özgür ve eşit yaşam mücadelesinin temel dayanakları arasında yer alıyor.    Yarın: Erkek şiddetiyle mücadele kamusal sorumlulukla mümkün