Rozerin Gültekin

 

WAN – Serhad Bölgesi’ndeki cezaevlerinde tutulan hasta tutsakların durumuna ilişkin değerlendirmelerde bulunan ÖHD Wan Hapishane Komisyonu üyesi Simin Atabey, hasta tutsakların sağlık hakkına erişemediğini vurgulayarak, tutsaklara kullanması gereken gözlüğün dahi verilmediğini belirtti.

 

Cezaevlerinde tutsaklara yönelik hak ihlalleri her geçen gün derinleşirken, tahliyeler ise İdare ve Gözlem Kurullarının keyfi gerekçeleriyle erteleniyor. Yaşanan ihlal tablosundan ise en çok hasta tutsaklar etkileniyor. Ağır hasta tutsaklar başta olmak üzere birçok tutsağın cezaevlerinde sağlığa erişim hakkı engelleniyor. Haklarını kullanamayan tutsaklar, ciddi sağlık sorunları ile karşı karşıya kalıyor. İnsan Hakları Derneği’nin (İHD) 2025 raporuna göre, cezaevlerinde 161’i kadın ve 1251’i erkek olmak üzere en az bin 412 hasta tutsak bulunuyor.

 

Özgürlük için Hukukçular Derneği (ÖHD) Wan Hapishane Komisyonu üyesi Simin Atabey, tutsakların maruz kaldığı ihlallere yönelik değerlendirmelerde bulundu.

 

‘Hasta tutsaklar sağlığa erişemiyor’

 

Cezaevlerinde hasta tutsakların birçok hak ihlaline maruz kaldığını dile getiren Simin Atabey, hasta tutsakların başta sağlık hakkına erişim olmak üzere birçok sorunla karşı karşıya olduğunu vurguladı. Simin Atabey, “Cezaevlerinde ilk olarak hasta tutsaklar revire ulaşma sıkıntısı yaşıyor. İçeride yönetime dilekçe veriliyor ve revir sırası bekleniyor. Bu sıra gelene kadar cezaevi yönetiminin çeşitli engelleme ve bahaneleri oluyor. Doktorun olmadığı, revir teçhizatının yeterli olmadığı yönünde dönüşler yapılıyor ya da dilekçelere cevap verilmeden bekletiliyor. Ağır hasta tutsaklar revirde ayakta, muayene edilmeksizin ilaçlar yazılıp gönderiliyor. Hasta tutsakların bu sefer ilaç almak için beklemesi gerekiyor. Bu süreç ayları buluyor. Günlük veya mevsimlik hastalığa sahip olan tutsakların hastalığının da kendi kendine geçmesini bekliyorlar. Diş ve göz hastalıkları açısından durum daha vahim durumda. Bu alanlara doktor bulunmamakta. Bundan dolayı da tutsaklar muayene edilemiyorlar. Hastaneye sevkini talep ettiğimizde küçük şehirlerde bölge hastanesinin olmadığı, bundan dolayı sevkinin yapılamayacağı cevabını alıyoruz. Daha teçhizatlı hastanenin bulunduğu bir cezaevine nakli yönündeki talebimiz ise ya geç değerlendiriliyor ya da geç cevap veriliyor” ifadelerini kullandı.

 

‘Tutsaklar tedavi edilmiyor, gözlükleri verilmiyor’

 

Wan’da kadın cezaevinin bulunmadığını, Van T Tipi Kapalı Cezaevi’nde kadın koğuşunda 5 kadın tutsağın bulunduğunu ve tutsaklardan ikisinin hasta tutsak olduğunu ifade eden Simin Atabey, “Felem Aker ve Hevidar Aydın Wan’da bulunan hasta tutsaklar. Felem Aker, safra kesesinden ameliyat olmuştu. Kontrolleri yapılmadığı için enfeksiyon riski var ancak buna rağmen tedavisi yapılmamakta. Hevidar Aydın’ın görme bozukluğu var ve kullanması gereken gözlük kendisine verilmiyor. Aynı zamanda boyun fıtığı için tedavi olması gerekiyor ancak henüz hastaneye sevki gerçekleştirilmedi. Daha önce Wan’da bir hasta tutsak, 2018 yılında idrar yolu enfeksiyonu için tedavi başvurusunda bulundu. Tedavisi yapılmazsa ilerleyen aşamada kansere yol açabileceği öngörülen bir hastalık olmasına rağmen tedavi süreci yürütülmedi. Hasta tutsak ardından Amed Cezaevi’ne, ardından başka hapishanelere sürgün edildi. Tutsağa 2023 yılında kanser teşhisi konuldu. Ardından 2025 yılında midesi alındıktan sonra tutsağın tahliyesine karar verildi” sözlerine yer verdi.

 

Kelepçeli muayene dayatması

 

Tutsakların hastane sevki için yazdıkları dilekçelerin adeta sümen altı edildiğini ve sevklerin zamana yayıldığının altını çizen Simin Atabey, “İnfaz ertelemesi talebinde bulunduğumuz hasta tutsakların hastane raporuna ihtiyaç duyulmakta. Hasta tutsakların infazının ertelenmesi talebiyle yapılan başvurular zamana yayılmakta. Diğer yandan hastane sevkine karar verildikten sonra da ring araçlarında götürülüp, kelepçeli muayene dayatması yapılmakta. Hasta tutsaklar kelepçeli muayeneyi kabul etmediklerinden, muayene olmadan hapishaneye geri götürülüyorlar. Hastanın yatışının gerektiği durumlarda ise bodrum katında, güneş ışığı görmeyen odada yatışın yapılacağı yönünde dayatma olduğundan, hasta tutsakların birçoğu bu muameleyi kabul etmiyor. Hasta tutsaklar her hastaneye götürüldüğünde üst aramasına maruz kalıyor. Bazı hapishanelerde insan onuruna aykırı üst araması dayatması yapıldığı ve hasta tutsaklar onur kırıcı muameleyi kabul etmediğinden sağlığa erişim hakkını kullanamamakta” dedi.

 

Kadınlar temel ihtiyaçlara erişemiyor

 

Cinsiyete dayalı cezaevi sisteminin olmadığına vurgu yapan Simin Atabey, sadece hasta tutsakların değil, kadınların temel ihtiyaçlarının dahi karşılanmadığını belirtti. İhlallere değinen Simin Atabey şöyle konuştu: “Mevzuat ve uygulamalar, kadın mahpusların ihtiyaçları gözetilmeksizin oluşturulmuştur. Kadın tutsakların zorunlu ihtiyaçları cezaevi yönetimi tarafından görmezden gelinmekte. Hijyenik pede ulaşım imkânı kısıtlanmakta. Kadın tutsakların bulunduğu koğuşlar erkek gardiyanlar tarafından aranmak istenmekte, kadın tutsaklar bunu kabul etmeyince disiplin soruşturmalarına maruz kalıyorlar. Bunun bir örneği 2023 yılında Patnos L Tipi Kapalı Cezaevi’nde yaşandı. Kadın mahpusların bulunduğu koğuş, erkek gardiyanlar tarafından aranmak istenmiş, tutsaklar kabul etmeyince de darp edilerek domuz bağıyla bağlanıp 4 saat bekletilmişlerdi. Son süreçte yaşanan bir diğer hak ihlali ise meyve alışverişi yapan tutsağın ödemesi yapılmasına rağmen, bir kişi için fazla olacağı bahanesiyle meyvelerin bir kısmının alınması oldu. Bu, tutsakların aynı koğuşta birbiriyle paylaşım içerisinde olmasının istenmemesinin bir sonucudur.”