Yasaklara rağmen vazgeçmediler: Direniş büyüyor 2026-08-15 09:01:24   Dilan Babat    HABER MERKEZİ – Taliban'ın Afganistan'da yeniden yönetimi ele geçirmesinin ardından kadınlar ve kız çocukları eğitimden çalışma yaşamına, seyahat özgürlüğünden kamusal alana kadar onlarca yasakla karşı karşıya kaldı. Ancak tüm baskılara rağmen Afganistanlı kadınlar mücadeleden vazgeçmedi.    Taliban yönetimi, 2021'den bu yana kız çocuklarının ortaöğretim ve üniversite eğitimini yasakladı, kadınların büyük bölümünü çalışma yaşamından uzaklaştırdı ve kamusal alandaki varlıklarını büyük ölçüde sınırlandırdı. Birleşmiş Milletler (BM) verilerine göre Afganistan, kadın hakları bakımından dünyanın en ağır krizlerinden birini yaşıyor. Ancak bu tablo, Afganistanlı kadınların sessiz kaldığı anlamına gelmiyor. Aksine, ülkenin birçok bölgesinde kadınlar eğitim hakkını koruyabilmek için yeraltı okulları kuruyor, dayanışma ağları örüyor ve uluslararası kamuoyuna seslerini duyurmaya devam ediyor.   Evler yeniden okula dönüştü   Taliban'ın Mart 2022'de kız çocuklarının ortaokul ve lise eğitimini tamamen durdurmasının ardından çok sayıda öğretmen, eski akademisyen ve gönüllü kadın, evlerini sınıfa dönüştürdü. Kabil, Herat, Belh, Bamyan, Daykundi ve farklı kentlerde küçük gruplar halinde yürütülen bu eğitimlerde kız çocuklarına matematikten fen bilimlerine, yabancı dillerden edebiyata kadar pek çok ders veriliyor. Bu okullar sürekli yer değiştiriyor. Ders saatleri sık sık değiştiriliyor, öğrenciler küçük gruplar halinde geliyor ve aileler güvenlik gerekçesiyle birbirleriyle sınırlı iletişim kuruyor. Öğretmenler ve öğrenciler, Taliban'ın baskın düzenleme ihtimali nedeniyle büyük bir gizlilik içinde hareket ediyor. Buna rağmen birçok aile, kız çocuklarının eğitimden tamamen kopmaması için bu riski göze alıyor.   Yeni bir dayanışma alanı: Dijital eğitim   Afganistanlı kadınlar yalnızca evlerde değil, dijital alanda da alternatif eğitim modelleri geliştirdi. Taliban'ın yasaklarının ardından çevrim içi eğitim platformları, sanal sınıflar ve uzaktan eğitim ağları yaygınlaştı. Bunlardan biri olan Begum Academy, Dari ve Peştuca dillerinde 7'nci sınıftan 12'nci sınıfa kadar Afganistan müfredatına uygun ücretsiz dersler sunuyor. Platform üzerinden binlerce kız çocuğu eğitimini sürdürürken, çevrim içi danışmanlık, sınav hazırlığı ve psikososyal destek hizmetleri de veriliyor. Kadın gazeteciler tarafından kurulan Begum TV ise eğitim programlarının yanı sıra kadın hakları, sağlık, psikolojik destek ve toplumsal dayanışma üzerine yayınlar yaparak kadınlara ulaşmaya çalışıyor. UN Women, bu tür girişimlerin Afgan kadınları için hayati bir yaşam hattı oluşturduğunu belirtiyor.   Kadın örgütleri yeraltına çekildi    Taliban'ın kadın sivil toplum örgütlerine yönelik baskıları nedeniyle yüzlerce kadın örgütü çalışmalarını gizli biçimde sürdürmeye başladı. Bir kısmı kayıt dışı çalışan bu yapılar; gizli okulları destekliyor, psikolojik danışmanlık sağlıyor, hukuki destek veriyor, gelirini kaybeden kadınlara küçük hibeler ulaştırıyor, ev eksenli üretim yapan kadınlara ekonomik destek sağlıyor. UN Women'ın "Rebuilding the Women's Movement in Afghanistan" programı kapsamında 2022'den bu yana 19 ilde faaliyet gösteren 113 kadın örgütüne eğitim, teknik destek ve başlangıç fonu sağlanıyor. Bu örgütler özellikle kırsal bölgelerde okuma-yazma kursları, mesleki eğitimler ve kadınların ekonomik olarak güçlenmesini hedefleyen çalışmalar yürütüyor.   Kadın hareketi biçim değiştirdi   Afganistanlı kadın hakları savunucuları, Taliban'ın tüm baskılarına rağmen kadın hareketinin sona ermediğini, yalnızca yöntem değiştirdiğini vurguluyor. Ülkede açık gösteriler büyük ölçüde engellense de kadınlar; küçük dayanışma grupları kuruyor, gizli toplantılar düzenliyor, çevrim içi kampanyalar yürütüyor, uluslararası kuruluşlara belge ve tanıklık ulaştırıyor, sürgündeki kadın ağlarıyla ortak çalışmalar gerçekleştiriyor. UN Women, Afgan kadınlarının "Direnme biçimlerini sürekli yeniden ürettiğini" ve her kadın girişiminin bu mücadelenin bir parçası olduğunu belirtiyor.   Direniş sürüyor   Taliban'ın Kabil'i ele geçirmesinden hemen sonra kadınlar "Ekmek, iş, özgürlük" sloganıyla birçok kentte protestolar düzenledi. Ancak güvenlik güçlerinin müdahaleleri, gözaltılar, işkenceleri ve tehditler nedeniyle kitlesel eylemler zamanla yerini daha gizli örgütlenme biçimlerine bıraktı. Buna rağmen kadın hakları savunucuları, Afganistan içinde ve sürgünde açıklamalar yapmayı sürdürüyor. Özellikle Afghan Women's Political Participation Network, Afghan Women's Network, Afghan Women's Movement for Justice and Freedom, Purple Saturdays Movement ve farklı kadın platformları, Taliban'ın kadınları kamusal yaşamdan silmeye yönelik politikalarına karşı uluslararası toplumun daha güçlü adımlar atması çağrısını yineliyor. Bu ağlar, Taliban yönetiminin uluslararası meşruiyet kazanmasının kadın hakları alanındaki ihlalleri daha da derinleştireceği uyarısında bulunuyor.   'Afganistanlı kadınlar teslim olmadı'   UN Women'ın değerlendirmelerine göre, Taliban'ın kadınlara yönelik 70'i aşkın kararına rağmen Afganistanlı kadınları hak mücadelesini farklı yollarla sürdürüyor. Kurum, yerel kadın örgütlerinin bugün yalnızca insani yardım değil, aynı zamanda eğitim, psikososyal destek, hukuki danışmanlık ve toplumsal dayanışma açısından da kadınların en önemli yaşam hatlarından biri olduğunu vurguluyor. UN Women, uluslararası toplumun Afgan kadınlarını yalnızca mağdur olarak değil, değişimin öznesi olarak görmesi gerektiğini belirterek, kadın örgütlerine doğrudan ve sürdürülebilir destek verilmesi çağrısını yapıyor. Kuruma göre Afganistan'da kadınların yürüttüğü her gizli sınıf, her dayanışma ağı ve her yerel örgütlenme, Taliban'ın kadınları kamusal yaşamdan tamamen silme politikasına karşı güçlü bir direniş anlamı taşıyor.